Nederlandse inzending 2007

Aernout Mik - Citizens and Subjects, 2007. Nederlands Paviljoen, Biënnale van Venetië 2007. Foto: Victor Nieuwenhuijs

Aernout Mik
Citizens and Subjects
Nederlandse inzending 52e Biënnale van Venetië

Curator: Maria Hlavajova

Het project Citizens and Subjects was samengesteld als Nederlandse bijdrage aan de 52e Biënnale van Venetië. Het project bestond uit drie onderdelen: Citizens and Subjects: Aernout Mik, een nieuwe video-installatie van kunstenaar Aernout Mik in het Nederlands Paviljoen in Venetië; Citizens and Subjects: The Netherlands, for example, een ‘critical reader’; en Citizens and Subjects: Practices and Debates, een ‘extensie’ van het Paviljoen die in de herfst van 2007 plaatsvond in Nederland.

Citizens and Subjects overdacht het begrip ‘natiestaat’ binnen de hedendaagse omstandigheden van wat wij onder het Westen verstaan. Tegelijk stelde het de vraag wat het toekomstperspectief hiervan is ten opzichte van de uitdagingen die gesteld worden door de voortdurende staat van verontrusting die voortkomt uit reële of ingebeelde dreiging. Deze huidige staat wordt mede bepaald door het onderwerp immigratie, een vraagstuk van groot politiek en moreel belang, dat we tot nog toe niet hebben weten op te lossen. In plaats daarvan is in deze context het inspelen op gevoelens van angst, ‘veiligheid’ en geweld meer en meer een middel geworden om de status-quo te handhaven. Het project toonde deze situatie als het paradigma van onze tijd en spoort ons aan vanuit de kunst te denken over andere mogelijke manieren waarop een nieuwe politieke realiteit zou kunnen worden geconstrueerd.

Citizens and Subjects: Aernout Mik
In Citizens and Subjects presenteerde Aernout Mik een nieuwe, complexe ‘multichannel’ video-installatie, bestaande uit drie nieuwe werken die zijn ingebed in een architectonische ingreep in het Nederlands Paviljoen. Training Ground (2007), Convergencies (2007) en Mock Up (2007) vormden samen een veelzijdige installatie.

In de ‘two-channel’ installatie Training Ground wordt een fictieve oefening getoond waarin politiemannen methodes voor de arrestatie van vluchtelingen en verschillende technieken van ordehandhaving leren en oefenen. Door herhaling, nabootsing, traagheid, heruitvoering (met verwijzingen naar de film Les Maitres fous uit 1954 van Jean Rouch) en het inbouwen van irrationele uitwassen, gaan de scènes van de fictieve oefening geleidelijk over in een serie louterende momenten, waarin gevestigde hiërarchieën van macht en de manier van omgaan met zaken als (illegale) immigratie in het zogeheten Westen in twijfel worden getrokken.

Aernout Mik - Training Ground, 2007. Videoinstallatie, video still. Eigendom: carlier | gebauer, Berlijn en The Project, New York

Convergencies is een ‘two-channel’ installatie waarin Mik bestaand documentair beeldmateriaal, dat werd verzameld bij internationale persbureaus, samenvoegt. Hij neemt het idee van de oefening als uitgangspunt om te onderzoeken welke vormen van ‘dreiging’ volgens ons actief moeten worden onderzocht om te kunnen reageren op de algemeen aanwezige gevoelens van verontrusting in de samenleving. Aan immigratie gerelateerd beeldmateriaal wordt hier vervlochten met mediabeelden van oefeningen en werkelijke situaties die gericht zijn op de aanpak van een potentiële aanval of crisis die de lokale of nationale veiligheid in gevaar zou brengen en waarvan de aard soms moeilijk is vast te stellen. Hoewel de betreffende situaties enerzijds vol chaos, verwarring en onvoorspelbaarheid zijn, lijken politie, hulpdiensten, vluchtelingen en slachtoffers de scènes anderzijds met een verbazingwekkend gevoel voor routine te bevolken, alsof gesuggereerd wordt dat deze staat van alertheid tegenwoordig ‘normaal’ is.

De ‘four-channel’ video-installatie Mock Up is een fictief werk dat werd gefilmd in het onbewoonde Nederlandse ‘dorp’ Marnehuizen, een van de grootste militaire oefenterreinen in Europa. In een ‘detentiecentrum’ dat voor deze gelegenheid op het terrein werd gebouwd, wordt een brand-evacuatieoefening in scène gezet. Naast gedetineerden en bewakers zijn brandweer, politie en verscheidene medische teams aanwezig. Daarnaast maakt een groot aantal jongeren deel uit van de cast en doet mee aan de oefening. Door de interactie tussen de volwassenen en de jongeren – Miks verhalen ontwikkelen zich voor de camera zonder gebruik te maken van scripts of repetities – stellen de acteurs de onuitgesproken regels en conventies in deze situatie ter discussie. Ze voegen aan het verloop van de handelingen afwijkend gedrag en absurde acties toe en overladen het werk zodoende met irrationeel spel en daadkrachtige vondsten, als ware dit een uitgelezen gelegenheid waar nieuw vertrouwen in andere mogelijkheden vorm kan krijgen.

Met het project Citizens and Subjects trekt Aernout Mik het versimpelde onderscheid tussen ‘citizens’ (diegenen met rechten en met beschikking over alle voorrechten van het behoren tot een staat of natie) en ‘subjects’ (diegenen die zijn onderworpen aan regels of autoriteit) in twijfel. Enerzijds stelt hij de vraag of we niet allemaal op dezelfde manier onderworpen zijn aan deze verontrustende realiteit. Tegelijkertijd verdiept hij het begrip ‘subject’ tot een persoon die in staat is het onderscheid tussen onderwerping en mogelijke bevrijding te overwinnen. Hij suggereert hiermee metaforisch dat misschien van hieruit nieuwe mogelijkheden kunnen ontstaan.

Aernout Mik - Citizens and Subjects, 2007. Foto: Victor Nieuwenhuijs

Citizens and Subjects: The Netherlands, for example
In plaats van een traditionele catalogus ter begeleiding van de tentoonstelling in het Nederlands Paviljoen is een ‘critical reader’ gepubliceerd waarin ideeën en vragen rondom ‘citizens and subjects’, zoals Mik hen in dit project introduceert, worden bediscussieerd en geanalyseerd door wetenschappers en kunstenaars die in Nederland wonen en werken.

Citizens and Subjects: The Netherlands, for example neemt de staat waarin Nederland op dit moment verkeert als een voorbeeld van de hedendaagse Westerse omstandigheden. Het is duidelijk geworden dat het ideologisch vacuüm, dat ontstond door het ineenstorten van de bipolaire wereld in 1989, niet werd gevuld met nieuwe, geëmancipeerde politieke denkbeelden. In plaats daarvan werden de eisen van ‘nationale veiligheid’, de normalisatie van geweld en het in stand houden van angst en verontrusting onderdeel van het dagelijks leven in de ‘natiestaten’ van het zogeheten Westen. Deze ‘critical reader’ probeert de oorzaken van onze huidige situatie te identificeren en te onderzoeken hoe onze samenleving faalt om de uitdagingen, gevormd door economische globalisering, menselijke migratie en interculturele invloeden, aan te gaan. De vraag wordt gesteld hoe kunst en kunstenaars kunnen reageren op deze veranderingen en welke mogelijkheden zij kunnen creëren om er op een andere manier naar te kijken. Het boek bevat bijdragen van kunstenaars, filosofen en sociale wetenschappers die in Nederland wonen en werken en die deze huidige ontwikkelingen kritisch analyseren. De teksten onderbouwen de abstracte principes van ‘citizens’ en ‘subjects’ vanuit het sociale samenstel van etniciteit, nationalisme, geslacht en religie, waarmee de mogelijkheden voor een nieuw bevrijdend denken worden verkend en de vraag wordt behandeld of kunst een plek zou kunnen zijn waar de huidige vormen van onderwerping opnieuw kunnen worden verbeeld.

Met bijdragen van: BAVO (Gideon Boie & Matthias Pauwels), Sarah Bracke, Esther Captain & Guno Jones, Marlene Dumas, Halleh Ghorashi, Suchan Kinoshita, Sven Lütticken, Aernout Mik, Melvin Moti, Soheila Najand, Henk Oosterling, Pages (Nasrin Tabatabai & Babak Affrasiabi), Baukje Prins, Willem de Rooij, Iris van der Tuin en Lawrence Weiner.

Geredigeerd door Rosi Braidotti, Charles Esche en Maria Hlavajova
Taal: Engels
Aantal pagina’s: 336
Gepubliceerd door: BAK, basis voor actuele kunst en JRP | Ringier
Vormgeving door: Kummer en Herrman
ISBN: 978-3-905770-73-5
Prijs: € 25

Aernout Mik - Mock Up, 2007. Video still.

Citizens and Subjects: Practices and Debates
De ‘extensie’ van het Nederlands Paviljoen naar Nederland in de herfst van 2007 werd gezien als een platform voor het debatteren over en het bediscussiëren van onderwerpen gerelateerd aan het project Citizens and Subjects door kunst en andere disciplines en door middel van groepsdiscussies, ‘research residencies’, lesmodules, lezingen en gesprekken.

De ‘extensie’ vond plaats in Utrecht door de samenwerking tussen BAK, basis voor actuele kunst, de Universiteit Utrecht en Vrede van Utrecht, in het Van Abbemuseum in Eindhoven binnen het project Be[com]ing Dutch en Witte de With in Rotterdam in samenwerking met het Duitse Paviljoen op de Biënnale van Venetië. De respectievelijke projecten zijn voortgekomen uit een vergelijkbare analyse van zowel huidige culturele en artistieke, als sociale en politieke omstandigheden, en de mogelijke rol van culturele instituten in hun ontwikkeling. Het samenbrengen van de projecten in dit kader haalt voordeel uit deze synergie met als doel bij te dragen aan het algemene publieke debat over verscheidene belangrijke kwesties, waaronder de veranderende nationale identiteiten en de ongerustheid die uit deze veranderingen voortkomt.

Credits
Het project Citizens and Subjects kwam tot stand in opdracht van, en werd financieel mogelijk gemaakt door, de Mondriaan Stichting, Amsterdam. De Gemeente Utrecht heeft Citizens and Subjects: Practices and Debates genereus ondersteund. Dit deel van het project werd gerealiseerd met aanvullende bijdragen van de Universiteit Utrecht en de Vrede van Utrecht. carlier | gebauer, Berlijn leverde op genereuze wijze financiële en productionele ondersteuning. Verdere financiële of ‘in natura’ ondersteuning is geleverd door: Forbo Flooring, Nederland; Rabo Kunstcollectie, Nederland; Independent Television News, Londen; Associated Press, Londen.