20 juni 2017: The Black Archives on Tour – No More Blackface

Mitchell Esajas tijdens Cinema Olanda: Platform in Witte de With Mitchell Esajas tijdens Cinema Olanda: Platform in Witte de With

Witte de With organiseert van 17 juni tot 20 augustus 2017 het programma Cinema Olanda: Platform. Een van de onderdelen is The Black Archives on Tour: Verborgen verhalen van zwart verzet in Nederland, samengesteld door New Urban Collective. Onderstaande discussiebijeenkomst maakt hiervan deel uit.

Cinema Olanda: Platform maakt deel uit van het publieksprogramma bij de Nederlandse inzending naar de Biënnale van Venetië.

No more Blackface: #ZWARTEPIETKENNIET

Dinsdag 20 juni, 19.00 – 21.00 uur
Locatie: Witte de With
Verslag: Julia Mullié

De afgelopen jaren is er een nieuwe golf van antiracisme bewegingen ontstaan. Zwarte Piet wordt gezien als een product van het ‘actief vergeten’ koloniale en slavernijverleden, maar is ook een symbool van onderliggend institutioneel racisme, discriminatie en ongelijkheid in de huidige samenleving. Het activisme tegen Zwarte Piet heeft een nationale gevoelige snaar geraakt en intense publieke discussies losgemaakt. Middels demonstraties, scherpe opiniestukken, publieke debatten, petities, rechtszaken en meer lijkt er langzaam maar zeker verandering te komen in de traditie.
Terwijl in de hoofdstad verandering in gang is gezet om van de racistische karikatuur af te komen, lijkt men er in Rotterdam nog aan vast te houden. In november 2016 werden circa 200 burgers gearresteerd die vreedzaam tegen de traditie wilden protesteren. Amnesty International noemde het demonstratieverbod dat de burgemeester de betreffende dag uitvaardigde een schending van de demonstratievrijheid. Hoe komt het dat er een grotere intensiteit aan activisme tegen Zwarte Piet en racisme in Amsterdam lijkt te zijn in vergelijking met Rotterdam? Hoe kan de samenwerking tussen activisten en communities in de verschillende steden worden bevorderd en wat kunnen activisten, politici, juristen, kunstenaars en mensen vanuit andere disciplines in Rotterdam organiseren om ook daar afscheid te nemen van Zwarte Piet?

Zonder kritiek geen vooruitgang

Tijdens de eerste paneldiscussie uit de reeks Cinema Olanda: Platform werd benadrukt dat het verleden het heden niet bepaalt. De tweede bijeenkomst kan in het verlengde hiervan worden gezien waarbij de relatie tussen activisme en Rotterdam wordt onderzocht. Moderator van het gesprek Malique Mohamud (vernieuwer in de Rotterdamse cultuursector) neemt als voorbeeld de anti-zwarte-pietendemonstraties. Alle panelleden geven een korte presentatie waarna het de bedoeling is ‘dat we met z’n allen in gesprek gaan over de situatie in Rotterdam’, aldus Mohamud.

Mitchell Esajas (mede-oprichter en voorzitter van New Urban Collective) is betrokken bij The Black Archives dat vorig jaar werd opgericht om vraagstukken omtrent het koloniale verleden en de erfenis van het slavernijverleden te onderzoeken. Gedurende Cinema Olanda: Platform heeft NUC een tentoonstelling georganiseerd in Witte de With waarbij delen van het archief te zien zijn: Verborgen verhalen van zwart verzet in Nederland. Esajas licht toe dat ‘de geschiedenis’ vaak wordt gepresenteerd als een gegeven terwijl het een sociaal construct is: bepaalde bronnen worden bewust of onbewust verzwegen, verborgen of onderdrukt. The Black Archives stelt in staat verborgen verhalen aan de kaak te stellen en dominante narratieven te bevragen en bekritiseren.

Esajas vertelt hoe hij zelf, opgegroeid in Witte de Withstraat in Amsterdam, nooit had stilgestaan bij de naamgeving van die straat of die van het instituut waar deze discussie plaatsvindt. Dit toont volgens Esajas aan hoe dominante narratieven dekolonisatie (on)bewust belemmeren. ‘In mijn ogen is Witte de With zoals Zwarte Piet’, aldus Esajas.

Nourdin el Ouali (politicus, NIDA) acht het naar de oppervlakte halen van verborgen verhalen van groot belang. Hij pleit voor een politiek die voortkomt uit principes en idealen in plaats van uit persoonlijke zaken. Het politiek agenderen van het zwarte-piet-vraagstuk is hiervan een voorbeeld. El Ouali stelt dat activisme wordt geproblematiseerd door machthebbers. Gerbrig Klos (Amnesty International) beaamt dit: ‘Veel argumenten van mensen die sociaal-maatschappelijk actief zijn, appelleren direct aan het gevoel van anderen. Sommige vormen van activisme worden hierdoor ten onrechte gecriminaliseerd’. Het demonstratierecht staat mede hierdoor onder grote druk, en niet alleen in Nederland. Klos legt uit dat het demonstratierecht stoelt op twee grondrechten: vrijheid van meningsuiting en vrijheid van vereniging. Demonstraties worden te gemakkelijk gecriminaliseerd waardoor burgemeesters in de gelegenheid zijn een demonstratie te stoppen. En dat terwijl juist de marginale, controversiële uitingen volgens Klos ruim baan zouden moeten worden gegeven in een democratische rechtsstaat als Nederland.

Met de korte presentatie van Caitlin Schaap (acteur, activist) wordt de toon gezet voor de discussie die erna losbarst. Schaap stelt zichzelf voor als een bezorgde burger in Rotterdam die niet weet hoe ze zich in kan zetten en met welke groepen ze zich kan verbinden in de strijd voor gelijkheid. De strijd tegen Zwarte Piet ziet Schaap als metafoor voor de strijd voor gelijke rechten voor iedereen in Rotterdam en daar buiten.

Dat Rotterdam relatief weinig activistisch is, bijvoorbeeld in vergelijking tot Amsterdam, komt volgens meerdere panelleden door de armoede in de stad en het lage opleidingsniveau. Mensen in armoede stellen immers andere prioriteiten. Daarnaast zijn veel mensen slecht geïnformeerd, aldus Elvin Rigters (theatermaker, activist). Klos vult aan dat alles begint bij kennis: ‘Zowel formele als informele educatie speelt hierbij een grote rol. Kritische burgers moeten worden bedankt en niet bekritiseerd.’

Het publiek reageert fel op de aanname dat er in Rotterdam niets gebeurt en stelt dat er in de afgelopen decennia heel veel activisme is geweest. Toch blijft het panel zich afvragen hoe het dan komt dat nu wat betreft de anti-zwarte-piet-demonstratie minder mensen kunnen worden gemobiliseerd in Rotterdam. Rigters ziet een deel van het probleem in het imago van activisme. Binnen een activistische gemeenschap wordt al snel te academisch gesproken waardoor zo’n gemeenschap bijna elitair is. Esajas vult aan dat een demonstratie zoals die waarbij tweehonderd mensen opkomend voor hun principes en idealen werden opgepakt niet bijdraagt aan het aantrekkelijker maken van activisme. Mensen worden bang gemaakt aan dergelijke protesten deel te nemen.

Esajas benadrukt dat de afschaffing van Zwarte Piet niet het ultieme doel is. Activisme is een middel om ongelijkheid te adresseren en Zwarte Piet is gekozen omdat het bewustzijn creëert binnen de Nederlandse samenleving. We zijn nu op een punt om een volgende stap te zetten: we moeten zelf organisaties creëren die in de gelegenheid zijn besluiten te nemen.

Schaap sluit af met de boodschap dat iedereen moet kijken wat hij of zij in het dagelijks leven kan doen: wie heb je in je omgeving waarmee je hierover in gesprek kunt gaan?