Birgit Donker blogt

De canon komt eraan

Al die musea werpen weer een eigen licht op de canon. En ze dragen daarmee onbedaarlijk bij aan onze identiteit, die per definitie pluriform is en soms ook wel eens tegenstrijdig. 23 september: opening de Canon van Nederland in Openlucht Museum Arnhem

Als er iets gevoelig ligt in Nederland is het wel de Nederlandse identiteit en de vraag hoe die gestalte te geven. Denk maar aan de ophef destijds over de uitspraak van koningin Máxima ‘Dé Nederlandse identiteit bestaat niet’.
Of aan de vinnige recensies onlangs van ‘Cinema Olanda’; de installatie van Wendelien van Oldenborgh in het Nederlands paviljoen in Venetië, die de open en tolerante houding van Nederland bevraagt.
Installation views from Cinema Olanda, 2017, by Wendelien van Oldenborgh. Photo: Daria Scagliola
Of aan de reacties op het voornemen het Wilhelmus verplicht te stellen – kon niet beter ons koloniale verleden ter discussie worden gesteld?

Aan de zoektocht naar de Nederlandse identiteit wordt nu een belangrijk element toegevoegd: de Canon van Nederland, die op 23 september opende in het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem. Deze vertelt Het Verhaal van Nederland – ‘Van hunebed tot heden’; even omvangrijk dus als het werkterrein  van het Mondriaan Fonds dat, zoals we vaak zeggen, reikt van hunebed tot hedendaagse kunst of van fossiel tot video. De canon toont de hoogte- en de dieptepunten uit de Nederlandse geschiedenis aan de hand van historische personen, gebeurtenissen en voorwerpen, zoals een theepot met stadhouder Willem V en Wilhelmina van Pruisen, verduisteringsverlichting of het bevrijdingsrokje uit 1945.
Bevrijdingsrok, 1945, Collectie NOM Philips verduisteringslampen, Collectie NOM
Er ging veel discussie aan vooraf over het al dan niet wenselijk zijn van een canon en over de aard en noodzaak van Het Verhaal van Nederland – om over het Nationaal Historisch Museum (NHM) nog maar te zwijgen. Aan dat NHM werd drie jaar gewerkt, tot 2012, maar het kwam er uiteindelijk niet wegens allerlei gesteggel. In plaats daarvan is er nu deze canon bij het Openluchtmuseum, dat samenwerkte met het Rijksmuseum. Verschil is dat het NHM de canon juist wilde loslaten en de geschiedenis wilde presenteren in ‘werelden’, zoals arm en rijk of oorlog en vrede.

Dat het Verhaal van Nederland er nu dan daadwerkelijk komt, met zijn vijftig thema’s, interactief, audiovisueel en met de historische voorwerpen, is van groot belang voor de Nederlandse erkenning van de betekenis van cultureel erfgoed en van de overdracht en de koestering ervan. Erfgoed hoort bij ons; het bepaalt mee wie wij zijn en wat we willen doorgeven aan volgende generaties. Het geeft ons kleur.
theepot met stadhouder Willem V en Wilhelmina van Pruisen, Collectie NOM
Het Mondriaan Fonds draagt bij aan het verwerven van erfgoed en aan het presenteren ervan. We hechten eraan dat erfgoed gelardeerd wordt met ruchtbaarheid en met mooie of schurende verhalen. Zodat het wordt ingebed, betekenis krijgt, en: deel blijft uitmaken van de actualiteit. Zodat de burger wordt betrokken. ‘Verbinding’ is niet voor niets een van onze speerpunten en daarmee bedoelen we het op een betekenisvolle manier tonen van kunst en erfgoed zodat het in de harten van mensen komt.

Op twee manieren heeft het Mondriaan Fonds bijgedragen aan de Canon van Nederland. Het verleende een projectinvestering aan het Openluchtmuseum in Arnhem voor de presentatie aldaar. En een Bijdrage Samenwerking Musea voor een canon-project met negen andere  musea, waaronder Het Hunebedcentrum, het Tropenmuseum en het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. Dit netwerk van canonmusea, met nadruk op zichtbaarheid, wordt op 24 oktober gepresenteerd in Prinsenhof in Delft.
Overzicht tentoonstelling Canon van Nederland
Al die musea werpen weer een eigen licht op de canon. En ze dragen daarmee onbedaarlijk bij aan onze identiteit, die per definitie pluriform is en soms ook wel eens tegenstrijdig.

23 september: opening de Canon van Nederland in Openlucht Museum Arnhem
24 oktober: presentatie netwerk van canonmusea in Museum Prinsenhof in Delft / lancering website van het Canon-netwerk www.canonvannederland.nl