Birgit Donker blogt

CSI-detective in het Mauritshuis

Fotograaf: © Ivo Hoekstra Credits: Mauritshuis, Den Haag

Het is een ware whodunit met als inzet: is dit een Rembrandt? Een team van tientallen experts deed de afgelopen acht jaar in opdracht van het Mauritshuis met de modernste technieken onderzoek naar het schilderij ‘Saul en David’. Vandaag werd bekend gemaakt dat het werk naar alle waarschijnlijkheid van de hand van de meester is en dat het in twee fases werd gemaakt.

In de tentoonstelling ‘Rembrandt? De zaak Saul en David‘, die nu in het Mauritshuis te zien is, wordt het publiek aan de hand van de restauratie van Saul en David meegevoerd langs de vraag: hoe kun je nou zien of dit een echte Rembrandt is?

Het museum verwierf het schilderij in 1896 in de overtuiging dat het een Rembrandt was. Zeventig jaar later werd de herkomst in twijfel getrokken omdat met name het gordijn waaraan Saul zijn tranen droogt niet van de hand van de meester zou kunnen zijn en zelfs niet van een leerling.

Fotograaf: © Ivo Hoekstra Credits: Mauritshuis, Den Haag
Het schilderij is nu dus opnieuw onderzocht: röntgen- en infraroodopnamen uit de jaren zeventig zijn in hogere resoluties bekeken. Dankzij dat nieuwe onderzoek zijn onder meer sporen van pigment gevonden rond het gordijn met Sauls tranen, die ook bekend zijn uit het atelier van Rembrandt. De resultaten van het speurwerk worden in het Mauritshuis getoond via video’s en Ipads waarop de bezoeker zelf kan inzoomen en uitzoomen en zo de verschillende lagen van het schilderij als het ware zelf kan onderzoeken.

Bezoekers tentoonstelling Rembrandt? De zaak Saul en David, Mauritshuis  Rembrandt? De zaak Saul en David, Mauritshuis
Het Mondriaan Fonds draagt bij aan deze expositie vanwege de wijze van presenteren. De tentoonstelling biedt een inkijk in de keuken van museumprofessionals, waarbij je als bezoeker zicht krijgt op de nieuwe technieken die worden gebruikt bij echtheidsonderzoek en op de talloze experts uit binnen- en buitenland die daarbij worden ingezet – van kunsthistorici tot technici. Het Mauritshuis gaat zo op een inspirerende wijze de dialoog aan met zijn publiek, dat wordt betrokken bij alle stappen in het onderzoek en wordt uitgedaagd zelf een standpunt in te nemen.

Rest de vraag: is het nou een case closed? Niet helemaal. Er zijn nog altijd experts die twijfelen aan de herkomst van ‘Saul en David’. De directeur van het Mauritshuis Emilie Gordenker, die overigens zelf het onderzoek leidde, vindt dat ook helemaal niet erg. Het gaat er haar vooral om te tonen welke geavanceerde technieken worden ingezet bij restauratie en herkomstonderzoek van schilderijen en dat daar een heel forensisch team aan te pas komt. Zo wil ze bovendien laten zien dat haar museum meer is dan een bonbondoos vol mooie schilderijen.