Birgit Donker blogt

De oogst van 2014

cover jaarverslag 2014

Yasser Ballemans verbleef vorig jaar met een beurs praktijkverdieping in keramisch werkcentrum Sundaymorning@EKWC, waar hij voor het eerst werkte met gekleurd glazuur. Hij zegt daarover: ,,In je atelier ben je snel maanden aan het experimenteren; in het EKWC zijn de testen in een of twee keer goed.” Daarom kon hij het aanbod voor zijn eerste museale solo accepteren. ,,Een belangrijke stap in mijn carrière.”

Yasser Ballemans, Weapons of Choice, 2014, keramiek

Museum Prinsenhof in Delft zette vorig jaar een bijdrage collectiemobiliteit in voor de overdracht van de collectie Nusantara: zo’n twintigduizend objecten op het gebied van kunst en cultuur van Indonesië. ,,Alles wordt gefotografeerd en gecheckt”, zegt directeur Patrick van Mil hierover. Deze zomer wordt een selectie gemaakt. ,,Welke topstukken behouden we voor de rijkscollectie, wat hoort bij Delft en wat zijn de mogelijkheden om de rest te repatriëren naar Indonesië?”

Voormalig Museum Nusantara

Het zijn twee voorbeelden hoe het Mondriaan Fonds bijdraagt aan de ontwikkeling en presentatie van beeldende kunst en cultureel erfgoed. In het jaarverslag dat vandaag verscheen belichten we de rijke oogst van 2014. Dat zijn al die projecten, aankopen, werkperiodes in het buitenland, onderzoeken voor nieuw werk, exposities in binnen- en buitenland, et cetera, die we mede mogelijk hebben gemaakt op het gebied van kunst en cultureel erfgoed. Het aantal aanvragen is vorig jaar met bijna 18 procent gestegen ten opzichte van het jaar ervoor, het aantal toekenningen was 810.

Na dit tweede jaar van de cultuurplanperiode is het ook tijd voor een voorzichtige eerste balans van het in 2013 ingezette nieuwe beleid. In de eerste plaats gaat het dan om het leveren van een betekenisvolle bijdrage aan kunst en erfgoed daar waar de markt dit (nog) niet doet. Daarvan getuigen al die projecten. Daarnaast zijn zichtbaarheid, samenwerking en opdrachtgeverschap thema’s van ons beleid.

Zichtbaarheid stimuleren we door bij iedere aanvraag te vragen naar een presentatieplan. Aanvankelijk was er nog enige terughoudendheid op dat gebied, maar inmiddels ontvangen we overtuigende voorstellen. Neem Mariëlle Videler die in gastatelier het Pompgemaal Den Helder voor de presentatie van haar werk ‘A New carpet for the sultan’ nauw samenwerkte met de lokale gemeenschap.

Mariëlle Videler, A New carpet for the sultan

Het Van Abbemuseum ging intussen een bijzondere verbinding aan met scholen uit de buurt voor de expositie ‘Bekentenissen van de imperfecte’, waarvoor het met die scholen klaslokalen inrichtte waarin daadwerkelijk lessen plaatshadden – en niet alleen over kunstgeschiedenis. Voor goede zichtbaarheid van kunst en erfgoed is goeie journalistiek essentieel. Daarom is het fonds mede initiatiefnemer van de Prijs voor de Jonge Kunstkritiek en dragen we bij aan televisieprogramma’s van Avrotros’ Kunstuur tot Mijn Stad van RTL4.

RTL4 over het ‘ferhaal fan Fryslân’ van het Fries Museum

Samenwerking loopt door het hele beleid van het fonds. Gezamenlijke aanvragen van instelling en kunstenaar worden gestimuleerd met bijvoorbeeld de Werkbijdrage Bewezen Talent en Opdrachtgever. Neem kunstenaar Michiel Voet, die samenwerkt met dansgezelschap Don’t hit Mama. Hij zegt erover: ,,Samenwerking is vaak kort. Nu ontwikkelen we een plan vanaf het begin. We zitten als gelijkwaardige partners aan tafel.”

Don’t Hit Mama Amsterdam, Popping Java, scenografie Michiel Voet, februari 2015

Ook is er sinds een jaar de speciale samenwerkingsregeling voor musea. Dat heeft vorig jaar tot 24 gehonoreerde plannen geleid, dit jaar kwamen er alweer zes bij. De meest in het oog springende was het pop-up museum van tien musea en De Wereld Draait Door. Maar er zijn er zoveel meer, ook op het gebied van collecties. Van de zestien musea die in Limburg samenwerken tot het kolleksjesintrum Fryslân.

Op het gebied van opdrachtgeverschap hadden we bij het begin ervan, twee jaar geleden, als doel ten minste zestien betekenisvolle projecten in vier jaar mede mogelijk te maken. Het zijn er inmiddels al meer dan vijftig! Twee weken geleden bijvoorbeeld opende in de Pauluskek in Rotterdam de videotriptiek ‘Mystiek en Verzet’ van Marieke van der Lippe, waarin ze het leven en de missie van bezoekers van de kerk in beeld brengt. Het werk staat in de centrale hal van de kerk en is dus publiek toegankelijk. ,,De kosten voor dit project waren te hoog voor ons”, zegt Giselle Vegter van de Pauluskerk. ,,Dat een kunstfonds het nu mede financiert is ethisch beter uit te leggen. Het feit dat wij als opdrachtgever te boek staan houdt de verhoudingen ook helder.”

Beeldend kunstenaar Marieke van der Lippe in gesprek met bezoeker van de Pauluskerk in Rotterdam

Dan nog een aantal constateringen. Twee jaar geleden werd het budget van het fonds met eenderde gekort. Dat levert vooral druk op budgetten voor korte termijn plannen; projectinvesteringen voor zowel instellingen als voor kunstenaars en bemiddelaars. We merken ook grote animo voor het aankoopfonds van het Mondriaan Fonds. Doordat zich mooie gelegenheden voordoen – van Tyranosaurus Rex tot een sculptuur van Adriaen de Vries.

Opgraving, Naturalis in Leiden. Foto: Servaas Neijens, National Geographic

Dat is de positieve kant. Maar ook omdat musea minder middelen hebben om aankopen te bekostigen en het nationaal aankoopfonds alweer enige tijd gesloten is. Terwijl een collectie zonder nieuwe aanwinsten in feite dood is.

Gezamenlijke aankoop vier werken van Hito Steyerl Stedelijk Museum en Van Abbemuseum

Skyfinanciering, nieuwe financieringsvormen zoals (renteloos) lenen en crowdfunding, kunnen succes hebben maar zijn geen vervanging voor publieke financiering zo blijkt uit de ervaring die we de afgelopen twee jaar opdeden.

Tot slot: de nadruk van het fonds op zichtbaarheid is gedreven door het zoeken naar meer draagvlak voor kunst en cultuur. Vanuit de gedachte dat iedereen er recht op heeft. Die noodzaak is zeker niet verdwenen. Daarom wil het fonds ook de komende twee jaar inzetten op inspirerende vormen van presenteren en op de verbinding van kunst en erfgoed aan een passend publiek. Inclusief zijn.

En natuurlijk gaan we in de eerste plaats door met het bijdragen aan al die betekenisvolle projecten.

Klik hier voor het jaarverslag 2014.