Birgit Donker blogt

Mobiel erfgoed verdient een toekomst

Austin Sheerline, aankoop van Paleis het Loo. Foto: Nationaal Archief, Den Haag, fotograaf: Willem van de Poll Austin Sheerline, aankoop van Paleis het Loo. Foto: Nationaal Archief, Den Haag, fotograaf: Willem van de Poll

Erfgoed is datgeen wat ons als samenleving schraagt. Het geeft ons een gezamenlijke geschiedenis, waar we verhalen over kunnen vertellen. Dat erfgoed is er in soorten en maten; immaterieel zoals rituelen en materieel, zoals gebouwen. En het kan bewegend zijn, het mobiele erfgoed, dat bestaat uit auto’s, treinen, vliegtuigen, boten, et cetera.

Voor dat mobiele erfgoed heeft het Mondriaan Fonds een nieuwe bijdragemogelijkheid, die is bedoeld voor restauratie en verduurzaming. Het gaat om alle sectoren: rail, water, weg en lucht. Aanvragen kunnen worden ingediend door Nederlandse stichtingen en musea zonder winstoogmerk, gericht op behoud en tonen van mobiel erfgoed. Voorwaarde is dat het te restaureren object moet zijn opgenomen in het Nationaal Register Mobiel Erfgoed én een duidelijke positie inneemt in de verhaallijn van de zogeheten Toonbeelden, uitgevoerd door de stichting Mobiele Collectie Nederland in samenwerking met het Mobiel Erfgoed Centrum en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Website Toonbeelden.com

Website Toonbeelden.com

De Toonbeelden hebben een eigen website, Toonbeelden.com, met een afbeelding en tekst per vervoermiddel dat is opgenomen. Deze site schrijft het volgende: ‘De wording van het moderne Nederland is voor een belangrijk deel toe te schrijven aan de ontwikkeling van een diversiteit aan vormen van vervoer. Deze hebben Nederland mede gemaakt tot wat het nu is. Dit gaat op voor particulier en bedrijfsmatig vervoer – door de lucht, over land en over water. De tijdslijn laat ontwikkelingen, gebeurtenissen en aspecten in de geschiedenis van Nederland zien waarop de toonbeelden van mobiel erfgoed betrekking hebben. Toonbeelden zijn voorbeelden van vervoermiddelen die voorkomen in de vaderlandse geschiedenis en het huidige Nederland.’

Met de nieuwe bijdrage, waarvoor het ministerie van OCW een extra bedrag beschikbaar heeft gesteld van 1 miljoen per jaar, wil het Mondriaan Fonds ervoor zorgen dat waardevol mobiel erfgoed voor de toekomst behouden blijft. Dat behoud geldt niet alleen voor de objecten maar ook voor de kennis rond restauratie, waarbij het van groot belang is dat ervaren restauratoren hun ervaring overdragen aan jongeren. Als door een aanvrager wordt samengewerkt met onderwijs en er leerwerkplekken worden aangeboden is dat een pre bij de beoordeling. Op nóg een manier moet deze bijdrage leiden tot duurzaamheid: er wordt bij de beoordeling van aanvragen gelet op manieren om het erfgoed op duurzame wijze operationeel te houden, waarbij aandacht is voor milieu, energie en klimaat. Dan gaat het er natuurlijk niet om dat een stoomtram opeens elektrisch wordt gemaakt, maar wel allerlei andere vormen van duurzame restauratietechnieken.

Stoomlocomotief NS 7742 - Museumstoomtram Hoorn-Medemblik

Stoomlocomotief NS 7742 – Museumstoomtram Hoorn-Medemblik

Over stoomtrams gesproken, het Mondriaan Fonds droeg enkele jaren geleden bij aan de restauratie van de historische tramlijn Alkmaar-Bergen-Bergen aan Zee, met zijn bellende locomotief, ook bekend als ‘Bello’. Die locomotief was aan een opknapbeurt toe en in 2013 werd na een positief advies van het fonds een lening verstrekt voor de restauratie van de tram omdat het een belangrijk historisch voertuig betrof én omdat bij de restauratie jongeren werden betrokken zodat de ambachtelijke kennis werd overgedragen aan een jonge generatie. De lening werd verstrekt door het Nationaal Restauratie Fonds en de restauratie van het locomotief is inmiddels voltooid. De Bello was een succesverhaal, maar helaas was het de enige restauratie van mobiel erfgoed die in zes jaar tijd met succes met een dergelijke lening werd afgerond. Daarmee was de impuls van deze lening aan de verbetering van het mobiel erfgoed beperkt en daarom werd deze mogelijkheid voor een lening opgeheven.

Gelukkig kwam er wel iets voor in de plaats; een bijdrage van het Mondriaan Fonds die de zichtbaarheid van mobiel erfgoed moet bevorderen en daarnaast de professionalisering van het veld als geheel. Zo ontving de Stichting De Boadskipper een Bijdrage Mobiel Erfgoed voor Hout-Vaert, een evenement gericht op de presentatie van belangwekkend varend erfgoed. Dit evenement dat in juli plaatshad en onderdeel uitmaakte van Leeuwarden Culturele Hoofdstad richtte zich op de oorspronkelijke functie van de deelnemende schepen: het vervoeren van hout. Een bijzondere vloot van vijftig historische (vracht)schepen trok door Friesland, van Dokkum via Burdaard naar Leeuwarden en Grou naar IJlst. Het 100 jaar oude schip Blazer TX33 uit Makkum fungeerde als vlaggenschip.

Vlaggenschip De Blazer TX33 uit Makkum

Vlaggenschip De Blazer TX33 uit Makkum

Ook voor deze bijdrage kan nog steeds worden aangevraagd. Voor de precieze voorwaarden voor beide mobiel erfgoedbijdragen zie hier.  We rekenen op inspirerende aanvragen, zodat ons mobiele erfgoed ons ook in de toekomst kan schragen.