Birgit Donker blogt

De ene aankoop is de andere niet

Uitreiking AICA Oorkonde 2017 in het Teijin Auditorium van het Stedelijk. Van links naar rechts: voorzitter AICA Nederland Robert Jan Muller, conservator Martijn van Nieuwenhuyzen en Tino Sehgal. Foto: Hanna Hachula

Hoe moet je als museum een werk aankopen als onderdeel van dit werk is dat er niets van wordt vastgelegd? Dan gaat de overdracht mondeling, in bijzijn van de kunstenaar – compromisloos en consequent. Gistermiddag had aldus de aankoop plaats van This Variation van Tino Sehgal, een grootschalige installatie met dansers (noem het werk beslist geen performance). Dit was de setting: in een zaal op de vierde verdieping van het museum zaten de kunstenaar, een vertegenwoordiger van zijn Amerikaanse galerie, vijf mensen van het Stedelijk en een advocaat. Sehgal droeg de zes clausules voor waaraan het museum moet voldoen. Zoals de voorwaarde dat het werk alleen mag worden begeleid door hemzelf of iemand die hem vertegenwoordigt. En dat de uitvoering telkens ten minste drie weken lang moet plaatshebben tijdens de volledige openingstijden van het museum of desnoods voor de duur van een expositie als die korter is dan drie maanden – omdat het een installatie is en geen kortdurende performance. Dus het mag niet even tussendoor getoond worden, tenzij de kunstenaar toestemming geeft omdat het bijvoorbeeld is ter ere van iemand die hij hoog heeft zitten. Andere clausule: het museum moet optreden als onverhoopt een deel van het werk op sociale media verschijnt, bijvoorbeeld via een stiekem filmpje van een bezoeker. En het moet zorg dragen voor een fatsoenlijke betaling van de deelnemende dansers.

Tino Seghal a year at the Stedelijk

This Variation was een van de, zoals de kunstenaar ze zelf noemt, ‘constructed situations’ die in 2015 te zien waren tijdens A year at the Stedelijk: Tino Sehgal. Een jaar lang werden elke maand andere werken van de Brits-Duitse kunstenaar getoond. This Variation was de publiekslieveling, mensen vragen nog steeds wanneer het weer te zien zal zijn. Zij kunnen hun hart ophalen volgend jaar of op zijn laatst in 2019, zo beloofde gisteren het Stedelijk. De kunstenaar moet ten minste een half jaar voor de uitvoering op de hoogte zijn gesteld – ook dat was één van de clausules. Al die clausules citeerde Sehgal uit het hoofd, uiteraard, met hier en daar een grap, zoals over die ene favoriete persoon: ‘Denk bijvoorbeeld aan de paus.’ Een handdruk tussen de vertegenwoordiger van de galerie en curator Martijn van Nieuwenhuyzen bezegelde gisteren om half vier de aankoop.

Het Stedelijk Museum maakte de verwerving van This Variation gistermiddag bekend bij de uitreiking van de AICA-Oorkonde voor de expositie A year at the Stedelijk. Deze unieke aanwinst is mede mogelijk gemaakt door het Mondriaan Fonds, met de Bijdrage Incidentele Aankopen. Jaarlijks maken we zo een twintigtal bijzondere verwervingen mogelijk die het gebruikelijke verzamelbeleid van een museum te boven gaan: een aanwinst voor de Collectie Nederland én voor het aankopende museum. 

Anne Frank Stichting - Poeziealbum met versje Anne Frank
Poëziealbum met versje van Anne Frank

Wat musea en andere erfgoedinstellingen op deze manier verwerven is zeer gevarieerd, zoals te zien is op het platform op onze website, met alle aankopen sinds 1994. Een greep uit de afgelopen periode alleen al, toont het poëziealbum waarin Anne Frank een versje schreef (door de Anne Frank Stichting), naast het iconische, 3500 jaar oude Zwaard van Ommerschans waar het Rijksmuseum voor Oudheden al negentig jaar geleden naar hunkerde – een vlijmend juweel. Maar ook: een imposante Afrikaanse olifant door Naturalis. En: het prototype van de futuristische installatie The end of sitting van het bureau RAAAF door Schunck*.
En nóg is er zo veel meer!

Afrikaanse olifant aangekocht door Naturalis
Afrikaanse olifant ‘Kito’

In ieder geval wil ik nog noemen de gezamenlijke zilveraankoop van Museum Boijmans Van Beuningen, Gemeentemuseum Den Haag, Drents Museum en het Zilvermuseum Schoonhoven. Zij kochten een deel van de collectie van zilververzamelaar en -expert Annelies Krekel, met belangrijke voorbeelden van de Nederlandse zilverontwerpers Frans Zwollo sr., Jan Eisenloeffel, Carel Begeer, van de Oostenrijkers Josef Hoffman en de in de jaren-30 tot Nederlandse genaturaliseerde Christa Ehrlich.  

  Bloemvaas, 1928. Design: Christa Ehrlich. Producent: Zilverfabriek Voorschoten, Voorschoten. Foto: Tom Haartsen
Bloemvaas, 1928, Design: Christa Ehrlich. P
roducent: Zilverfabriek Voorschoten, Voorschoten. Foto: Tom Haartsen

Het budget van het fonds voor aankopen is met de grote bezuinigingen in 2013 gehalveerd. Gelukkig zagen de Tweede Kamer en toenmalig minister Bussemaker tot wat een verlies dit leidde. De bezuiniging is des te nijpender omdat private fondsen als Fonds 21 en VSBfonds helemaal geen geld meer hebben voor aankopen. Met de Vereniging Rembrandt investeert het Mondriaan Fonds regelmatig samen in aankopen; zodat publiek en privaat samen optrekken. Maar dat geldt alleen voor kunst en niet voor andere aankopen zoals de T.rex door Naturalis waaraan het Mondriaan Fonds aanzienlijk bijdroeg.
In 2016 kwam op verzoek van de Kamer eenmalig 1,5 miljoen extra beschikbaar en in september dit jaar maakte de minister bekend dat op voorstel van de Kamer nog eens ongeveer 6 miljoen wordt uitgetrokken. Hoe mooi zou het zijn als dit extra budget structureel wordt. Zodat musea hun collecties kunnen blijven verrijken en ook het publiek van de toekomst kan genieten van al die kunstwerken en voorwerpen, die niet alleen geschiedenis dragen maar tegelijk vlijmend actueel zijn.

Zie het overzicht met alle aankopen waaraan het Mondriaan Fonds heeft bijgedragen.