Het kunstboek als ambassadeur

Buchmesse 2016 Buchmesse 2016

Publicaties spelen een belangrijke rol in de beeldende kunst: voor jongere kunstenaars kunnen ze de doorbraak betekenen; ook bewezen talent doet er zijn voordeel mee, bijvoorbeeld in het buitenland, en voor fotografen zijn ze vaak ronduit dé manier om hun werk te tonen. Nederlandse kunstboeken staan al jaren hoog aangeschreven, onder andere door de kwaliteit van de vormgeving, en ze worden goed ontvangen – ook in het buitenland. Verspreiding van kunst(enaars)boeken vergroot dus de zichtbaarheid en de waardering van hedendaagse kunst uit Nederland – een van de belangrijkste doelstellingen van het Mondriaan Fonds.

Dat betekent niet dat het een gemakkelijke markt is, die van het kunstboek. Met name bijzondere publicaties waarin het experiment niet wordt geschuwd en waarvan niet vooraf kan worden gezegd of ze een uitgeefsucces worden – maar die voor talentontwikkeling o, zo cruciaal zijn – kunnen vaak alleen dankzij een bijdrage van het Mondriaan Fonds tot stand komen. Daarom voerde het fonds in 2015 de Bijdrage Publicaties opnieuw in. Uit een inventarisatie van toonaangevende uitgeverijen van kunstboeken was immers gebleken dat het aantal publicaties met maar liefst een kwart was gedaald – een gevolg van het afschaffen van de publicatiesubsidie enkele jaren eerder door het ministerie van OCW, vanuit de gedachte dat de markt dit wel zou opvangen. Dat bleek dus niet het geval.

Publicaties van Jean Leering en Laurence Aëgerter

Publicaties van Jean Leering en Laurence Aëgerter

Inmiddels hebben we bijgedragen aan tientallen publicaties, zoals ‘Het gaat om heel eenvoudige dingen’: Jean Leering en de kunst van Paul Kempers, een gelaagde biografie van de oud-directeur van het Van Abbe en het Tropenmuseum die een nieuwe museale praktijk wilde invoeren waarin de wisselwerking tussen kunst en samenleving centraal staat. En aan Photographic Treatment van Laurence Aëgerter, dat onlangs de Author Book Award heeft gewonnen tijdens het fotofestival Rencontres d’Arles. Het gaat bij deze bijdrage overigens niet om ‘kunstenaarsboeken’: een boek dat als autonoom werk kan worden beschouwd. Want daarvoor kan worden aangevraagd via een bijdrage Projectinvestering Kunstenaar.

Offprint Londen

Offprint Londen

Behalve het belang van het kunstboek is er ook het belang van de kunstboekenbeurs: de beurzen in het buitenland waar kunstboeken aan de man gebracht worden, zoals de Tokyo Art Book Fair en Offprint in Parijs en in Londen die zich niet alleen op professionals uit het boekenvak richten maar ook op kunstenaars, museumdirecteuren en verzamelaars. Voor Nederlandse uitgevers proberen we nu een nieuwe mogelijkheid uit, waarmee onderzocht kan worden of deelname aan een aantal belangrijke internationale kunstboekenbeurzen de internationale positie, bekendheid en waardering van hedendaagse beeldende kunst uit Nederland verder versterkt. Nederlandse uitgevers kunnen de zogeheten Bijdrage Kunstboekenbeurzen aanvragen om kunst(enaars)boeken te tonen van levende beeldend kunstenaars uit Nederland of publicaties over Nederlandse beeldende kunst uit de 21e eeuw, op buitenlandse kunstboekenbeurzen van internationaal belang. De bijdrage is bedoeld als tegemoetkoming in de kosten voor deelname aan zo’n beurs.

Presentatie kunstenaarsboeken op de Frankfurter Buchmesse, 2016.

Presentatie kunstenaarsboeken op de Frankfurter Buchmesse, 2016

Dat er behoefte is aan deze financiële impuls ontdekten we in 2016, toen Nederland (samen met Vlaanderen) gastland was op de Frankfurter Buchmesse. Nederlandse uitgevers van kunstboeken konden voor deelname eenmalig een beroep doen op de Bijdrage Kunstbeurzen, eigenlijk bedoeld voor galeries, zodat zij hun uitgaven op de Frankfurter Buchmesse konden tonen. Uitgevers die van deze eenmalige mogelijkheid gebruik maakten waren hier zeer positief over. Uit de verslagen die ze bij het Mondriaan Fonds indienden blijkt dat ze veel positieve aandacht kregen en dat het de bezoekers opviel dat de kwaliteit van de boeken uit Nederland hoog was ten opzichte van andere landen. Met name de nauwe samenwerking tussen kunstenaars en grafisch vormgevers werd als uniek gezien. De uitgevers deden intussen veel internationale contacten op, waardoor zij hun publicaties verder hebben kunnen verspreiden. De financiële bijdrage van het fonds heeft zeker een aantal kleine uitgevers over de streep getrokken om aan de boekenbeurs deel te nemen.

Daarom besloten we de bijdragemogelijkheid te herhalen om de verdere behoefte te peilen. Het Mondriaan Fonds heeft na advies van een commissie van deskundigen een lijst met kunstboekenbeurzen samengesteld met internationale uitstraling, zoals de eerder genoemde Tokyo Art Book Fair. Als een uitgever is toegelaten voor deelname aan één van deze beurzen wordt de aanvraag direct toegekend mits deze voldoet aan de voorwaarden. Aanvragen voor een bijdrage voor deelname aan een kunstboekenbeurs die niet op de lijst voorkomt, worden ter beoordeling voorgelegd aan een adviescommissie. Daarbij wordt gelet op het belang en de internationale reputatie van de beurs zoals die tot uitdrukking komen in de kwaliteit van de programmering, het publieksbereik, de reputatie van de beurs; en de mate van aandacht in relevante media.

De nieuwe bijdragemogelijkheid gaat hopelijk de positie van hedendaagse beeldende kunst uit Nederland verder versterken. Het hangt nu af van de aanvragers; de eerste aanvraag is al binnen! Wij kijken uit naar alle plannen voor deelname aan beurzen, bekend en wat minder bekend, die de zichtbaarheid van kunst verder vergroten. In Nederland en ver daarbuiten.