Birgit Donker blogt

Honoraria: de Denen lopen alweer voorop

Federation House, Manchester

Een speciaal logo voor instellingen die een behoorlijk honorarium betalen aan kunstenaars. Denk aan een soort fair trade-keurmerk. Dat was een van de ideeën die op tafel kwamen tijdens een bijeenkomst in Manchester eind vorige week van een zestal Europese kunstfondsen – van de Engelse Arts Council tot het Zwitserse Pro Helvetia.
De praktijk op het gebied van honoraria verschilt nogal; in Denemarken is hang- en stageld bij wet geregeld, een honorarium gangbaar en er wordt nu zelfs gesproken over het tijdelijk in dienst nemen van kunstenaars die een expositie hebben. In Vlaanderen en Engeland is de situatie vergelijkbaar met die in Nederland: de praktijk verschilt sterk van instelling tot instelling. Voor uniforme afspraken over de hoogte van honoraria voelde niemand om de tafel, maar wel voor richtlijnen en ‘good practices’. Vandaar het idee van een keurmerk.
In Nederland werd het onderwerp honorarium vorig jaar extra actueel na het verschijnen van een onderzoek waaruit bleek dat bij twee derde van de exposities van levende kunstenaars geen sprake is van een honorarium. Binnenkort begint een vervolgonderzoek waarin een vijftal praktijksituaties van dichtbij wordt gevolgd om er lessen en mogelijke richtlijnen uit te trekken.

Federation House, Manchester

Behalve over het honorarium ging het in Manchester over kunstenaarsinitiatieven en over wat in het Engels zo mooi wordt genoemd ‘advocacy’: het vergaren van draagvlak voor (publiek investeren in) kunst. De bijeenkomst had toepasselijk plaats de eerste dag in een kunstenaarsinitiatief dat tijdelijk gevestigd is in een imposant verlaten pand, het Federation House, en de volgende dag in de negentiende eeuwse Whitworth Art Gallery, die zes weken geleden heropende na een ingrijpende verbouwing waarbij het gebouw letterlijk werd geopend voor het publiek: de dichte muren werden vervangen door muren met grote ramen zodat je vanuit het aangrenzende park zo het museum inkijkt. ,,Demystificatie” noemt de energieke directeur Maria Baldshaw dit. Die zo nodig is om het publiek warm te laten lopen voor kunst en cultuur. Ze had nog een les: ,,Politici geven alleen om problemen waar ze mee zitten. Manchester wil groei, maar ook sociale cohesie. Sociale uitsluiting en gebrek aan tolerantie zijn de grootste problemen in onze samenleving en kunst kan daar wat mee want het brengt groepen bij elkaar. Die boodschap kunnen we vertellen zonder dat we onze ziel verkopen.”

Whitworth Art Gallery, Cornelia Parker, Cold Dark Matter: An Exploded View (1991)

Tijdens een presentatie over de Kunsthal in het Deense Viborg vertelde directeur Helen Nyborg Bay dat zij bezoekersaantallen wist te verdubbelen onder meer door de naam van de instelling te veranderen zodat eindelijk duidelijk is dat er kunst te zien is; door wat tot voor kort bekend stond als ‘de Berlijnse Muur’ van de instelling te voorzien van kunst en door ‘kunst en aardappel’-rondleidingen te organiseren voor ouders met jonge kinderen waarbij ieder op zijn leeftijdsniveau wordt benaderd en er warm wordt gegeten want dan hoef je dat als drukbezette ouder niet meer thuis te doen. Dat alles zonder concessie aan de kunst die wordt getoond.

Viborg Kunsthal

De tientallen kunstenaars in het zes verdieping tellende Federation House moeten intussen op zoek naar een nieuw onderdak want vanaf mei komt er een huurder in het pand. Hun woordvoerder is optimistisch. Sinds 2006 hebben ze telkens nieuwe ruimtes weten te vinden. Er staat sinds de recessie veel leeg in Manchester en ze weten vastgoedeigenaren te overtuigen dat kunstenaars veel beter zijn voor hun gebouwen dan leegstand.
Ook in Nederland floreert het fenomeen kunstenaarsinitiatief. Tenminste, als je dat kan afleiden uit de belangstelling voor de speciale bijdrage die het Mondriaan Fonds bij wijze van pilot in het leven riep. Kunstinitiatieven konden aanvragen voor een vast bedrag van 10.000 euro om hun plannen verder te ontwikkelen. Anderhalve week geleden was de deadline: ruim 170 aanvragen kwamen binnen. Die zullen zo snel als mogelijk worden behandeld. Nu al weten we dat we veel aanvragers moeten teleurstellen. Ook hieruit blijkt: meer dan ooit is ‘advocacy’ nodig zodat duidelijk is waarom investeren in kunst en cultuur zo belangrijk is. Zoals een van de sprekers in Manchester, de directeur Advocacy and Communications van de Engelse Arts Council, stelde: ,,We have to champion the value of culture in people’s lives.”