Birgit Donker blogt

Kan dit weg?

Masker, Bali Rangda 20ste eeuw hout, 24,5 × 25 × 13 cm Collectie Museum Nusantara. Masker van Rangda (tong en haren ontbreken)

Vakantie voorbij, tijd voor opruimen en een frisse start. Dat geldt ook voor musea. Hoewel die in feite permanent bezig zijn met die lastige opruimvraag: moet dit blijven of kan dit weg?

In de media gaat de aandacht vooral uit naar de aankopen van musea: dat ene bijzondere beeld, dat onovertroffen schilderij, dat unieke skelet. En terecht; aankopen houden de collecties levend. Daarom is het ook zo jammer dat er, omdat de reserves van het Mondriaan Fonds bijna op zijn, zo veel minder geld beschikbaar komt voor aankopen. Maar daar wilde ik het nu even niet over hebben.
Ik wilde het hebben over collectiemobiliteit: het afstoten van collectieonderdelen en die liefst overdragen aan andere instellingen waar ze beter tot hun recht komen. Afstoten klinkt in eerste instantie alarmerend, maar het is voor collecties even essentieel als aankopen. Immers, niet alles kan worden bewaard en zorgvuldige selectie bevordert een goed geprofileerde collectie. Zo lang het maar gebeurt in het belang van de collectie en niet om geld te verdienen.

Textielvitrine vaste opstelling MCC

Neem Museum Catharijneconvent. Dat heeft een doorwrocht plan opgesteld om zijn collectie kerkelijk textiel te selecteren op wat kan worden afgestoten. Het gaat om bijna duizend objecten, zoals gewaden, stola’s, handschoenen en mijters. De geselecteerde stukken die weg kunnen, zullen zo veel mogelijk worden herplaatst in museale collecties, zoals de Leidraad Afstoten Museale Objecten (LAMO) dat voorschrijft. Maar door het specifieke karakter van de voorwerpen is de kans groot dat ze uiteindelijk in religieuze instellingen of bij restauratie-opleidingen terecht komen. Als ook dat niet lukt, dan kan vernietiging onderdeel uitmaken van het proces.
Het museum werkt, naast de LAMO, volgens de Handreiking Roerend Religieus Erfgoed, die het heeft opgesteld met kerken en erfgoedinstellingen en het heeft een speciale begeleidingscommissie gevormd. Het project Collectiemobiliteit textiel bestaat overigens ook uit het oormerken van textilia vanaf 1850 die belangrijk zijn voor de Collectie Nederland en die zich nu nog in kerken en kloosters bevinden. Het museum gaat ervoor zorgen dat deze belangrijke paramenten een goede bewaarmogelijkheid krijgen. Het gaat vooral om Oud-Katholieke textilia die goed beheer en behoud behoeven. Middeleeuwse gewaden uit Oud-Katholiek bezit zijn overigens nog tot en met 16 augustus te zien op de expositie Het geheim van de middeleeuwen in gouddraad en zijde.

Het geheim van de Middeleeuwen, Museum Catharijneconvent in Utrecht

Het Mondriaan Fonds draagt bij aan het project Collectiemobiliteit textiel middels de Bijdrage Collectiemobiliteit, omdat het ontzamelen door Museum Catharijneconvent zorgvuldig gebeurt en een consistent geheel vormt met het collectieplan. De Bijdrage Collectiemobiliteit heeft als doel het bevorderen van het inzicht in wat belangrijk is voor de Collectie Nederland waardoor de kwaliteit en de zichtbaarheid daarvan vergroot worden. Op die manier worden de kwaliteit van collecties, de zichtbaarheid voor het publiek en de focus van collectieprofielen vergroot.
Directeur Marieke van Schijndel zegt hierover: ,,De bijdrage van het Mondriaan Fonds is dé stimulans om dit ingewikkelde, veelomvattende en arbeidsintensieve project ter hand te kunnen nemen. Daarnaast is het positieve oordeel van het Mondriaan Fonds over onze zorgvuldige werkwijze van belang in gesprek met bijvoorbeeld de ethische commissie van de Museumvereniging. Zo vinden wij eigenlijk dat wanneer voorwerpen weer in gebruik worden genomen door een kerk, dit te prefereren is boven opname van een voorwerp in de museale depotcollectie. De huidige LAMO biedt hiervoor op dit moment jammer genoeg geen ruimte en we kunnen onze visie daarin dan ook nu nog niet volgen.”

Collectie voormalig Museum Nusantara  Wajangpop, Java 20ste eeuw (voor 1990) Leer, 70 × 46 cm Collectie Museum Nusantara

Eerder werd met een bijdrage van het fonds onder meer de collectie van Nusantara overgebracht van Museum Prinsenhof en Erfgoed Delft naar het Nationaal Museum van Wereldculturen. Nusantara was het museum over de geschiedenis, kunst en cultuur van Indonesië, dat in 2013 moest sluiten. Het gaat om zo’n 20.000 stukken die worden geselecteerd op de vragen: welke topstukken moeten behouden blijven voor de rijkscollectie, wat hoort bij Delft en wat zijn de mogelijkheden om de restcollectie te repatriëren naar Indonesië? De collectiedatabase wordt in zijn geheel online gezet zodat de Nusantara-collectie virtueel bijeen blijft en voor iedereen toegankelijk.

Musea en andere erfgoedinstellingen kunnen op ieder moment aanvragen voor de Bijdrage Collectiemobiliteit. De hoogte van de bijdrage is maximaal 40 procent van de kosten en wordt per aanvraag vastgesteld. We hopen dat ook de komende tijd weer een beroep wordt gedaan op deze mogelijkheid. Zodat musea zich nog beter kunnen profileren en de Collectie Nederland weer net iets beter wordt. Daar hebben we allemaal iets aan.