Birgit Donker blogt

Kraamkamers van kunst

Suze May Sho, Probe #17: Batia Suter, 2008- 2014 Suze May Sho, Probe #17: Batia Suter, 2008- 2014

Hun namen lezen als verdwaalde woorden uit een gedicht: Upominki, Expoplu, Extra Extra of Suze May Sho. Dit zijn vier van de elf zogeheten initiatieven (kleinere kunstruimtes en kunstenaarsinitiatieven) die een werkbijdrage krijgen van het fonds. Naast hun poëtische namen hebben initiatieven meer gemeen: ze zijn dynamisch en divers, klein in termen van middelen, mankracht en organisatorische structuren, en ze zijn ontstaan vanuit de bevlogenheid kunst op een eigenzinnige manier te presenteren. Hun drijfveer is dat iets moet, urgent is, nú gedaan en getoond moet worden. Met de focus op ruimte voor experiment, waarbij kunstenaars centraal staan. En ondanks hun kleinschaligheid zijn ze van groot belang voor de vitaliteit van het totale veld van beeldende kunst.

Voor het derde jaar op rij konden kunstinitiatieven een aanvraag voor een bijdrage tot 10.000 euro indienen bij het Mondriaan Fonds. Er kwamen in totaal 49 aanvragen binnen; de adviescommissie selecteerde er elf verspreid over het land – van Leeuwarden tot Scheveningen.

Door het Mondriaan Fonds ondersteunde Kunstinitiatieven 2016 & 2017

Uit deze ronde bleek weer: initiatieven hebben hun duidelijke en noodzakelijke functie in Nederland: ze zijn de kraamkamers van beeldende kunst; energieke plekken voor onverwachte experimenten en uitwisseling. De urgentie van de initiatieven zit steeds ergens anders: experiment, onderzoek, netwerk, productie of presentatie. De kunstinitiatieven opereren vaak buiten het institutionele kader, maar maken toch een belangrijk deel uit van de kunstwereld. Ze vormen een schakel tussen academie en het professionele veld. Vaak bieden initiatieven de ruimte aan jonge praktijken, niet alleen in leeftijd maar ook in de zin van ‘nieuwe stromingen’ of ‘vergeten’ kunstenaars.
Zoals onze adviescommissie constateert: initiatieven zijn vooral van belang vanwege de aandacht die ze hebben voor niches, afwijkende voorkeuren en experimenten waarvoor in het reguliere circuit minder tot geen plaats is. De kracht van de initiatieven is de grote energie en betrokkenheid waarmee alles wordt georganiseerd. Deze kleine organisaties kenmerken zich door hun wendbaarheid: wordt een ruimte te duur of te bepalend, dan opereert de organisatie voortaan nomadisch of strijkt ergens anders neer. Is er behoefte aan verdieping van kennis over een bepaald thema, dan wordt daar een tentoonstelling of bijeenkomst over georganiseerd of wordt samengewerkt met andere partijen, ook buiten de eigen discipline.

Multidisciplinair kunstenaar Eli Gras sluit haar artist-in-residence periode in De Perifeer af met een concert

Multidisciplinair kunstenaar Eli Gras sluit haar artist-in-residence periode in De Perifeer af met een concert

Initiatieven zijn er in vele disciplines en op vele plekken. Neem De Perifeer, een platform voor muziek, kunst, performance en experiment in Deventer die in 2015 een werkbijdrage ontvingen. De Perifeer bevindt zich in het atelier van geluidskunstenaar en ontwerper Harco Rutgers in Havenkwartier Deventer en biedt plaats aan ongeveer 25 bezoekers, afhankelijk van het programma. Het is daarmee een intiem podium, dat projectmatig werkt. Of denk aan het eerder genoemde collectief Suze May Sho; een collectief uit Arnhem dat op het snijvlak van disciplines al wat langer projecten realiseert.

De Werkbijdrage Kunstinitiatieven van het Mondriaan Fonds is drie jaar geleden in het leven geroepen als impuls voor die heterogene groep organisaties, instellingen, samenwerkingsverbanden, collectieven – al dan niet tijdelijk of nomadisch. We concludeerden dat de noodzaak voor deze bijdrage bestond na een onderzoek van curator Maaike Lauwaert: Initiatieven, onderzoek naar het Nederlandse initiatief in de beeldende kunst. Zij signaleerde de behoefte die deze platforms hebben aan enige financiële speelruimte. De aanvragen die sindsdien binnenkomen geven een rijk beeld van de ontwikkelingen in de sector en van de kracht en behoeftes van de kleinere kunst- en kunstenaarsinitiatieven. De werkbijdrage wordt ingezet voor het huren van geschikte ruimte, uitbetaling van honoraria of onkostenvergoedingen voor kunstenaars en andere deelnemers aan het programma, voor de productie van nieuw werk, het uitgeven van publicatie en ook voor het inhuren van specifieke expertise, bijvoorbeeld op het gebied van communicatie en fondsenwerving.

Met deze Werkbijdrage Kunstinitiatieven wil het Mondriaan Fonds recht doen aan de bijzondere rol en positie van deze platforms en tegemoet komen aan de vraag naar een vorm van bijdragen die aansluit bij hun aard en werkwijze. De relatieve marge waarin initiatieven opereren brengt onzekerheid en risico’s met zich mee, zoals minder zichtbaarheid, beperkte financiële mogelijkheden, geen erkenning. Maar het biedt ook kansen: vrijheid, wendbaarheid, minder regels. Met de bijdrage wil het Mondriaan Fonds de wendbaarheid en slagkracht van de initiatieven vergroten, en overdracht, doorstroming en professionalisering bevorderen. En ze tegelijkertijd helpen de kloof te dichten tussen lokale, nationale en internationale podia voor kunstenaars en kunstpubliek.
Een neveneffect van deze relatief nieuwe werkbijdrage is dat het hele veld van initiatieven serieuzer wordt genomen – ook door lokale overheden.
Kortom, met de middelen voor deze elf initiatieven geven we een noodzakelijke impuls aan de kunst van de toekomst.