Birgit Donker blogt

Na De Schreeuw

Wat de gevolgen zijn van de bezuinigingen op beeldende kunst en cultureel erfgoed in Nederland, wilde een journalist weten. Interessante vraag, moeilijk te beantwoorden. Er zijn nauwelijks algemene cijfers voorhanden en beeldende kunst en cultureel erfgoed bestrijken een uitgebreid terrein; kunstenaars, galeries, presentatie-instellingen, kunstenaarsinitiatieven, musea en andere erfgoedinstellingen. Voor die laatste categorie zijn er wel wat meer cijfers, hoewel ook voor musea een algemeen beeld ontbreekt.

Bij bezuinigingen op kunst en erfgoed wordt in de eerste plaats gedacht aan die van ‘De Schreeuw’ – die van het Rijk dus, die dit jaar van kracht werden. Maar daar vóór waren er al de bezuinigingen van gemeenten. Die variëren van plaats tot plaats en hebben soms grote gevolgen. Kijk maar naar Rotterdam, waar het stadsmuseum het met een derde minder moet doen. Het museum vertrok daarom uit het monumentale Schielandhuis en begon een zwervend bestaan. Op 12 oktober opende de eerste zogeheten locatie expositie op de Wilhelminapier.

Foto credits: Opening tentoonstelling 'Echte Rotterdammers' van Museum Rotterdam. Foto: Erno Wientjens.

Wat de gevolgen zijn van de bezuinigingen van een derde op de bijdragen die het Mondriaan Fonds verstrekt, die op 1 januari jongstleden ingingen, is inmiddels op bepaalde terreinen duidelijk en op andere (voorlopig) minder goed te zien. Dat we geen publicatiesubsidies meer kunnen verstrekken, leidt tot verschraling van het aanbod kunstboeken, zoals je nu al kunt aflezen aan aanbiedingsfolders van uitgeverijen. Ook het noodgedwongen stoppen van de bijdragen aan tijdschriften heeft impact, zeker omdat bladen het toch al moeilijker hebben. Mister Motley bestaat, net als Open, alleen nog digitaal. Items stopte. Andere bladen zoals Metropolis M blijven zoeken naar nieuwe bronnen van inkomsten om ook op papier te verschijnen.

Van de presentatie-instellingen die met ingang van dit jaar buiten de structurele subsidiëring van het Rijk vallen, zoals De Vleeshal en Kunstvereniging Diepenheim, kon het Mondriaan Fonds diegene die voldeden aan onze criteria van een structurele bijdrage voorzien. Zeventien instellingen in totaal – voor één of meestal twee jaar. Van degene die een afwijzing kregen, is een aantal inmiddels gestopt terwijl andere zoals W139 doorgingen. Dit jaar is er opnieuw een tiental presentatie-instellingen dat kan rekenen op een bijdrage van het Mondriaan Fonds, omdat ze een bijzonder programma hebben en daarmee een passend publiek bereiken. Binnenkort wordt bekend welke dat zijn.

Misha de Ridder, 2011  C-print  160 x 200 cm. Misha de Ridder ontving een toekenning Werkbijdrage Bewezen Talent van het Mondriaan Fonds

En hoe zit het met de kunstverkoop? De recentste cijfers voor galeries dateren uit 2010 en geven dus geen representatief beeld. Het enige wat hier enige indicatie geeft, zijn de cijfers van de KunstKoopregeling van het Mondriaan Fonds, die particulieren in staat stelt geld te lenen om kunst te kopen tegen 0 procent rente. De afgelopen jaren daalde het aantal verkopen met de KunstKoop drastisch. Op dit moment lijkt zich een voorzichtige stabilisatie af te tekenen, hoewel het te vroeg is om een conclusie te trekken.

De gevolgen van de bezuinigingen voor individuele kunstenaars zijn het moeilijkst te meten, want anders dan bij een museum merk je niet wanneer hij de deur van zijn atelier voor het laatst sluit. En het is eigenlijk ook nog te vroeg. Begin dit jaar zijn velen juist nog begonnen aan een nieuw stipendium (vergelijkbaar met de huidige werkbijdragen), dat was toegekend in de laatste ronde van vorig jaar toen we honderden aanvragen kregen. In februari 2014 zullen liefst 92 beginnend kunstenaars tonen wat ze dit jaar met inbreng van hun startstipendium (vergelijkbaar met de Werkbijdrage Jong Talent) hebben verwezenlijkt. De mogelijkheid om van zo’n bijdrage gebruik te maken bestaat nog steeds, ze is inmiddels verrijkt met de kans op begeleiding door een meer ervaren collega die op zijn beurt nog gebruik kan maken van de Werkbijdrage Bewezen Talent.

Goed teken is dat er nu volop gebruik wordt gemaakt van de nieuwe regeling voor opdrachtgeverschap. Van een school tot een bedrijf, van een museum tot twee boerinnen hebben hier inmiddels op ingetekend om nieuw werk te laten maken. Met deze mogelijkheid willen we alternatieve geldstromen naar de beeldende kunsten trekken. Om diezelfde reden zijn we een alliantie aangegaan met crowdfund site voordekunst.nl en begonnen we dit jaar met het Mondriaan Materiaalfonds waar kunstenaars kunnen lenen tegen 0 procent rente. Maar deze alternatieven zijn niet altijd geschikt omdat niet alle projecten zich ervoor lenen. Bovendien vist iedereen in dezelfde vijver. De toekomst ligt daarom in een combinatie van privaat en publieke bijdragen.

Het grootste gevolg van de bezuinigingen is misschien wel dat iedereen wat voorzichtiger lijkt geworden. In programmering, in reislust, in een lening durven aangaan, in het verzinnen van uitdagende plannen. Als dat doorzet, zou dat een verlies zijn. Maar het lijkt mij eerder een tijdelijke rimpeling, waar een creatieve oplossing voor gevonden zal worden.