Birgit Donker blogt

Onweerstaanbare aanwinsten

Zelfportret met Ata Kandó, Parijs, 1953. Collectie Stedelijk Museum Amsterdam, aankoop mede mogelijk gemaakt door het Mondriaan Fonds

Meer dan honderd werken van Ed van der Elsken voegt het Stedelijk Museum Amsterdam toe aan zijn collectie, zo werd vorige week bekend. De helft van de werken is geschonken door de Ed van der Elsken Estate, de andere helft is aangekocht. Voor deze aankoop gebruikte het museum de Bijdrage Collectieprogramma’s van het Mondriaan Fonds.

Ed van der Elsken, Tokyo, 1987, harajuku. Een zondag middag, 1987. Collectie Stedelijk Museum Amsterdam, aankoop mede mogelijk gemaakt door het Mondriaan Fonds.

Het Stedelijk is een van de zeventien musea die een Bijdrage Collectieprogramma’s ontvangen, bestemd voor publieke musea die structureel beeldende kunst en/of vormgeving van na 1945 willen aankopen. De bijdrage kan worden besteed aan belangrijke aanwinsten die in het collectieprogramma van het museum passen en die aan het publiek worden getoond. Ook kunnen instellingen de bijdrage gebruiken om een beeldend kunstenaar een opdracht te geven voor nieuw werk. In beide gevallen moet het gaan om aankopen die binnen het collectieplan passen en voor Nederland belangrijk zijn.

Volgende maand, om precies te zijn op 23 juni 2017, is de deadline voor de tweejaarlijkse ronde waarin de Bijdrage Collectieprogramma’s worden toegekend. Het gaat nu dus om aanvragen voor de jaren 2018 en 2019. Het Mondriaan Fonds vindt zichtbaarheid van de werken die worden aangekocht binnen deze regeling van groot belang. Musea geven aan dat de bijdrage zorgt voor flexibiliteit: ze zijn in staat toe te slaan als zich een kans voordoet. Driekwart van de musea geeft aan dat de beschikbare budgetten voor hedendaagse aankopen onder grote druk staan, en dat de bijdrage een steeds noodzakelijker deel van hun aankoopbudget uitmaakt.

Detail van het werk Stimulus van Bart Hess, te zien in 'Rafelranden van Schoonheid'

Binnen de collectieregeling kunnen musea opdracht geven voor nieuw werk. Vier musea doen dit: Van Abbemuseum, het Bonnefantenmuseum, het TextielMuseum en het Centraal Museum. Het TextielMuseum heeft een opdracht aan Bart Hess gefinancierd voor nieuw werk dat te zien was op de expositie ‘Rafelranden van schoonheid’. ‘Sinds de jaren negentig geven we ieder jaar twee of drie kunstenaars opdracht werk voor de collectie te maken. Zonder een bijdrage van het Mondriaan Fonds had de collectie echter nooit het niveau kunnen halen die deze nu heeft’, zegt Geertje Jacobs, hoofd museumzaken, hierover.

Hekwerk, Couzijn van Leeuwen. Foto Centraal Museum Utrecht

Het Centraal Museum heeft in 2016 liefst acht werken in opdracht laten maken, soms ook in niet traditionele kunstvormen zoals een hek door Couzijn van Leeuwen. Die werken krijgen een plek in de vaste presentatie, waar ze nieuw licht laten schijnen op de bestaande collectie. Ze zijn ook online te zien. En van sommige, zoals de installatie ‘Liquid Garden’ van Tanja Smeets, is middels een ArtTube-filmpje te zien hoe ze zijn geïnstalleerd.

Tentoonstelling Ferhaal fan Frieslan

De adviseurs van het fonds die de collectieplannen beoordeelden, constateerden bij de vorige ronde in 2015 dat het goed gaat met de profilering van musea. Zo koos het Groninger Museum duidelijk voor figuratief, barok, exuberant en kleurrijk terwijl het Fries Museum inzette op thema’s als identiteit en visies op landschap, ruimte en omgeving. Positief vonden de adviseurs verder de reflectie op de positie van musea in de samenleving, waarbij met name het Van Abbemuseum en het Rijksmuseum Twenthe worden geroemd.

Toch is er ook nog wat te wensen. In de twee rondes in de afgelopen vier jaar is slechts één samenwerkingsplan uitgevoerd. Musea formuleren wel plannen om meer af te stemmen, maar dat gaat nog niet verder dan gedetailleerde vergelijkingen tussen verschillende collecties. Voor meer concrete samenwerking zijn een grondige kennis van elkaars collecties nodig en digitaal optimaal toegankelijke collecties. In de praktijk komt dat nauwelijks voor, constateerde de adviescommissie.
Verder blijft een aandachtspunt dat de aanwinsten zo veel mogelijk zichtbaar moeten zijn voor het publiek.

Becoming wilderness, Inka Lindergård & Niclas Holmström.

Wij kijken uit naar de plannen waar musea ons weer mee zullen verrassen. Intussen is nog tot en met zondag de grote overzichtstentoonstelling ‘De verliefde camera’ van Ed van der Elsken te zien in het Stedelijk Museum Amsterdam. En het Fries Museum toont nog tot en met 4 juni de tentoonstelling ‘Aanwinsten: vergezichten‘ met werken van Celine van den Boorn, Ksenia Galiaeva, Sven Kroner, Inka Lindergård & Niclas Holmström, Ulf Puder, Sybren Renema, Lovisa Ringborg en Witho Worms. Mis ze niet!