Birgit Donker blogt

Rondleiden, een vak apart

Proef de Gouden Eeuw, groep 7 van de Meester Aafjesschool uit Meeteren. Foto: Thijs Gerbrandy Proef de Gouden Eeuw, groep 7 van de Meester Aafjesschool uit Meeteren. Foto: Thijs Gerbrandy

Hoe vervoerend kan het zijn om van een museummedewerker uitleg te krijgen over een expositie! Of het nou gaat om toelichting bij een installatie van Magali Reus, die zelfs de muren van het Stedelijk Museum verbouwde, of om het verhaal over de liefst twee boekenkisten van Hugo de Groot in Museum Prinsenhof Delft. Waarschijnlijk is geen van tweeën de kist waarin Hugo de Groot écht ontsnapte uit Slot Loevestein, maar vertellen de kisten een heel ander verhaal.  Niet voor niets doken ze pas een eeuw later op in de patriottentijd; hun verhaal vertelt dat van patriotten die staatslieden als Hugo de Groot vereerden. Zonder de uitleg van conservator Maurice Wery had ik dat laatste niet geweten.

In een museum kun je zelf op zoektocht gaan, je kunt je laten begeleiden door gesproken teksten op een koptelefoon of je kunt met een live rondleider op stap. Dat laatste doe ik zelf het liefst, mits het een goede, geestdriftige rondleider is die de juiste verhalen vertelt. Die niet zegt wat ik moet zien maar die me nog nieuwsgieriger maakt omdat er nooit één verhaal is maar altijd een veelheid. Een goede rondleider zorgt ervoor dat je museumbezoek aangenaam wordt vertraagd.

Stedelijk Museum, Rondleiden is een vak. Foto: Tomek Whitfield

Stedelijk Museum, Rondleiden is een vak. Foto: Tomek Whitfield

Rondleiden is een vak. Niet voor niets is er onder die titel vier jaar lang promotieonderzoek gedaan door Mark Schep, waarvan vandaag (6 nov) de resultaten bekend worden gemaakt. Doel was het profiel te benoemen van een effectieve rondleider in kunst- en historische musea. Het onderzoek is een initiatief van Rijksmuseum, Van Gogh Museum, Stedelijk Museum Amsterdam en het onderzoeksinstituut Child Development and Education van de Universiteit van Amsterdam. Het Mondriaan Fonds heeft het mogelijk gemaakt met een Bijdrage Samenwerking Musea, samen met het private Fonds21. Het past in het streven van het fonds naar inclusiviteit en verbinding.

De publicatie ‘Rondleiden is een vak’ komt uit het onderzoek voort; een handzame samenvatting én een handvat voor educatoren en rondleiders van vele soorten musea. Daarin lees je dat de uitkomsten zijn gebaseerd op literatuurstudie maar ook op interviews met rondleiders, educatoren en lerarenopleiders. Er komen liefst 45 competenties voor rondleiders naar voren. Maar er is er maar één die door iedereen wordt genoemd: flexibiliteit. Een groep die te laat is, een schilderij dat er opeens niet meer hangt – de rondleider moet er al improviserend op kunnen inspelen. Een rondleider die wordt geciteerd in het boek formuleert flexibiliteit overigens ook voor zichzelf als voorwaarde: ‘Je moet kunnen spelen met de inhoud, want als je steeds hetzelfde doet ga je zelf een beetje dood.’

Behalve aan dit promotie-onderzoek draagt het Mondriaan Fonds bij aan talloze projecten en meerjarige programma’s waar rondleidingen belangrijk bij zijn. Bijvoorbeeld aan Museum Boijmans Van Beuningen dat de museumles ‘Kunstpraat’ voor basisschoolkinderen heeft ontwikkeld. Leerlingen maken kennis met een aantal topstukken uit de collectie en worden aangemoedigd actief mee te praten en na te denken over kunst. De rondleiding is uit te breiden met een theaterspel.

Museum Boijmans Van Beuningen, Kunstpraat
Museum Boijmans Van Beuningen, Kunstpraat

De beeldende kunst is allang niet meer alleen een spel voor onze ogen, vaak is het een totaalervaring. Er valt iets te voelen, te proeven, te beluisteren. Er zijn ruimtelijke installaties waar je in kunt klimmen, aan mag zitten, soms door aan het dansen wordt gezet. Het is moeilijk stil te blijven zitten tegenover de levensgroot geprojecteerde dansende pubers van Rineke Dijkstra, onlangs in het Stedelijk Museum in Amsterdam. En de zachte, pluche binnenkant van ‘The Soft Living Room’ van Maria van Elk is onweerstaanbaar. Iedereen trekt overschoentjes en handschoenen aan om naar binnen te klimmen, nu op de collectiepresentatie in het Stedelijk Museum Schiedam. Soms veranderen kunstenaars de hele architectuur binnen een museum van aanzien: in het Groninger Museum heeft Gabriel Lester eerder dit jaar een monumentaal doolhof van witte cilinders gebouwd en in dat decor toonde hij, op de gebogen wanden, zijn filminstallaties.

Gabriel Lester, The Return of Lester’s Loops, 2017. Foto: Siebrand H. Wiegman

Gabriel Lester, The Return of Lester’s Loops, 2017. Foto: Siebrand H. Wiegman

Rondleiders kunnen ons tot ontdekken van dat alles aanzetten. Ze kunnen dat op twee manieren doen. Door te zenden, informatie af te vuren op de museumbezoeker. Ze kunnen het ook interactief maken en vragen stellen. Het mooiste antwoord dat een rondleider kan krijgen lijkt me wel het volgende, zoals geciteerd in het boek ‘Rondleiden is een vak’: ‘Rondleider: wat zou je mee naar huis willen nemen? Leerling: jou.’

Of, nee, misschien is toch wel het allermooiste compliment dat van een geciteerde puber na een rondleiding: ‘Viel mee.’