Birgit Donker blogt

Samenwerking outside the box

Sawada, Zonder titel, 20 × 23,5 × 39 cm, keramiek, 2006-2010, Collectie Dolhuys, foto Credit image © Wellcome Trust.inichi

Met de opening van het Outsider Art Museum deze maand in de Amsterdamse Hermitage heeft Nederland nu een permanente toonzaal voor het werk van kunstenaars die buiten de gangbare circuits werken. In het Outsider Art Museum is een collectie te zien van Engelse, Franse, Iraanse, Japanse en Nederlandse kunstenaars, die de afgelopen jaren werd samengesteld door Het Dolhuys in Haarlem. Eén van de beroemdste kunstenaars is de Japanse Shinichi Sawada (1982), die met een aantal medebewoners uit zijn huis voor verstandelijk beperkten gestaag werkt aan een oeuvre van magische, monsterlijke keramische beelden. Ook de kleurrijke, tot in alle hoeken van het papier gevulde tekeningen van Jeroen Pomp zijn er te zien. Net als Sawada werd Pomp gediagnostiseerd met autisme.

Het Outsider Art Museum, gevestigd in een nieuwe museale ruimte in de Hermitage, is het resultaat van een samenwerking tussen Het Dolhuys, zorgorganisatie Cordaan en het Hermitage Museum Amsterdam. Cordaan zorgt onder meer voor een residentieprogramma in de Hermitage, waaraan outsider art kunstenaars kunnen deelnemen om onder begeleiding hun werk te ontwikkelen. In de Hermitage zullen ook twee grote atelierruimtes worden ingericht waar een kunstenaarscollectief met mensen met een verstandelijke en/of psychische beperking hun intrek nemen. Verder is er een re-integratie project voor zaalwachten en rondleiders.
Outsider Art Museum. Foto: Evert Elzinga
Het Mondriaan Fonds besloot aan het Outsider Art Museum bij te dragen, omdat er op geëngageerde wijze wordt samengewerkt om een kwetsbare groep kunstenaars te presenteren en een rol te spelen in hun artistieke en persoonlijke ontwikkeling. Met de deelname van de Hermitage zal een groot nationaal en internationaal publiek kennis kunnen maken met het werk van outsider art kunstenaars. ,,Deze kunstenaars zijn soms maniakaal, altijd vasthoudend en allemaal volstrekt origineel’’, schreef criticus Sandra Smallenburg in een lovende recensie in NRC Handelsblad.

Impressie van gezamenlijk depot Kolleksjesintrum. LEVS architecten

De samenwerking in het Outsider Art Museum is mede mogelijk gemaakt met een zogeheten Bijdrage Samenwerking Musea van het Mondriaan Fonds. Deze bijdrage aan museale samenwerkingen die het gangbare overstijgen bestaat sinds begin 2013. Het Outsider Art Museum raakt aan verschillende thema’s van de bijdrage: educatie, publieksbereik en zichtbaarheid. Inmiddels zijn zo 69 projecten mede mogelijk gemaakt – van de ontwikkeling van zogeheten ‘belevenisroutes’ door het Natuurmuseum Brabant samen met musea, landschappelijke organisaties, het bedrijfsleven en Heemkundekringen tot het gezamenlijk depot Kolleksjesintrum Fryslân van het  Fries Museum, Tresoar, Natuurmuseum Friesland, Scheepvaartmuseum Friesland en het Landbouwmuseum.

Foto: Naturalis
Behalve aan projecten kan het fonds ook bijdragen aan een haalbaarheidsonderzoek voor samenwerking. In de meest recente ronde Bijdrage Samenwerking Musea werd bijvoorbeeld een toekenning gedaan aan Museum Naturalis voor zo’n onderzoek naar een Nature Lab op locatie. Dat is een mobiel laboratorium (een truck, een tent en/of een pop up) waarin leerlingen van de basisschool en van de onderbouw van het voortgezet onderwijs met hun klas onderzoek doen op het gebied van biodiversiteit, duurzaamheid en natuurhistorie. Het uitgangspunt is een combinatie van een museale ervaring met natuur en onderzoek. Het Nature Lab is een initiatief van Naturalis met het Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid en een breed scala aan maatschappelijke partners die een rol vervullen op het gebied van educatie, zoals natuur- en cultuurhistorische musea, scholen, universiteiten en kennisinstituten, groene maatschappelijke organisaties, dierentuinen en innovatieve bedrijven op het gebied van duurzaamheid.

Op geheel ander terrein is de bijdrage van het Mondriaan Fonds aan een haalbaarheidsonderzoek naar een potentiële samenwerking tussen het Rijksmuseum, het Huygens Instituut en het RKD Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis. Zij werken aan de digitale ontsluiting, illustratie en annotatie van een serie kunsthistorische handboeken, de zogenoemde kunstenaarslevens. Doel is het creëren van een nieuw digitaal domein over Nederlandse (en internationale) kunst, met als uitgangspunt deze unieke serie kunstenaarsbiografieën die in Nederland van de zeventiende tot en met de negentiende eeuw verschenen van de hand van onder meer Karel van Mander, Jacob Campo Weyermans en Jan van Gool die bijvoorbeeld schreef over de schilder Isaak Walraven (1686-1765).

Artists’ Lives Online moet een nieuwe digitale kennisbron over Nederlandse kunst worden, waarin alle beschikbare documentatie wordt opgenomen en voor een groot publiek toegankelijk gemaakt en voortdurend zal worden aangevuld.

En zo is er dus nog eens een zestigtal uiteenlopende samenwerkingsprojecten waaraan het fonds bijdraagt. De deadline voor de volgende ronde Bijdrage Samenwerking Musea is op 22 april. We kijken uit naar nieuwe inspirerende gezamenlijke voorstellen.