Birgit Donker blogt

Schatkist en toonzaal ineen

Lee Lonzano, Slide (1965). Foto: Hauser & Wirth

Het is een stoer werk, en tegelijkertijd zeer sensitief – het schilderij ‘Slide’ van Lee Lozano dat het Gemeentemuseum Den Haag net heeft aangekocht. De Amerikaanse Lee Lozano (1930-1999) is een kunstenaar uit de kring van Sol LeWitt, Carl Andre en Richard Serra. Maar anders dan van die drie, was er nog geen enkel werk van haar aanwezig in de Collectie Nederland: het geheel aan kunstvoorwerpen en andere museale objecten, die Nederlands publiek bezit zijn.
Lozano’s carrière duurde slechts tien jaar en toch speelde ze een belangrijke rol. Ze bracht, net als Paul Thek, het schilderkunstige aspect in de conceptuele kunst en ze beïnvloedde veel collega’s. ‘Slide’, uit 1965, is een topwerk uit haar oeuvre en een aanwinst voor de Collectie Nederland. Het monumentale werk is bovendien een belangrijke aanvulling op de recente aankopen van herontdekte kunstenaars uit de jaren zestig.

Het Gemeentemuseum heeft ‘Slide’ aangekocht met een financiële bijdrage van het Mondriaan Fonds. Het is daarmee de meest recente, en 226-ste museale aankoop waaraan het Mondriaan Fonds sinds 1994 meedoet. Zoals vaak bij kunstaankopen draagt ook de Vereniging Rembrandt bij. Daarnaast betaalt de Vriendenvereniging van het museum en het museum zelf.
Musea en andere erfgoedinstellingen kunnen bij het Mondriaan Fonds aanvragen voor aankopen die een verrijking vormen voor de museumcollecties. Zonder nieuwe aanwinsten is een collectie immers ten dode opgeschreven. Niet iedere aanvraag wordt gehonoreerd. Alle voorgestelde aankopen worden langs de meetlat gelegd: ze moeten kwaliteit hebben en een aanwinst zijn voor de Collectie Nederland. Verder wordt gelet op coulant bruikleenverkeer en op de vraag: wordt deze op inspirerende wijze gedeeld met het publiek?

Cover publicatie Aanwinsten

Van de rijkdom van alle aankopen waar het fonds in de afgelopen 22 jaar aan bijdroeg is nu het boek ‘Aanwinsten’ samengesteld en een website die zal worden aangevuld met elke nieuwe bijdrage. Ze fungeren als schatkist en toonzaal ineen en laten zien wat mede namens het publiek is aangekocht. Of het nu gaat om de blinkende Austin A135 oldtimer van Koningin Juliana, twee futuristische diorama’s van Constant Nieuwenhuys of een video van Steve McQueen. Op 3 maart wordt het eerste exemplaar van het boek overhandigd aan D66-Kamerlid Alexander Pechtold. Tevens is er dan een debat over het belang van (gezamenlijke) aankopen; de winst van de combinatie privaat en publiek geld en over de positie van niet-kunstaankopen, zoals de T.rex door Naturalis of de archieven Slauerhoff, Mulisch en Louis Couperus door het Letterkundig museum.

Constant Nieuwenhuys - Diorama II - 1962 (New Babylon, Collectie Gemeentemuseum Den Haag)  Foto: Tom Haartsen

‘Aanwinsten’ verschijnt op een moment dat het budget van het Mondriaan Fonds voor aankopen zwaar onder druk staat. De afgelopen drie jaren kon het fonds nog gebruik maken van reserves, opgebouwd in de periode voor de grote bezuiniging in 2012. Maar die reserves zijn bijna op. Dat is dramatisch voor musea die zelf ook al steeds minder geld hebben voor verwervingen. Musea, Museumvereniging en de Vereniging Rembrandt hebben vorig jaar politici benaderd om die nijpende situatie onder de aandacht te brengen. De Tweede Kamer besloot vervolgens in december dat er voor 2016 extra budget komt: 1,5 miljoen. Er is dit jaar dus ruimte voor aanvragen. Maar dat is helaas geen structurele oplossing.

Het overzicht aan aankopen in ‘Aanwinsten’ toont hoe het Mondriaan Fonds als katalysator de kwaliteit en de dynamiek in de sector bevordert. Maar bovenal bewijzen het boek en de site dat kunst en erfgoed kosmopolitisch en grenzeloos zijn en daarmee bijdragen aan een vrije geest en een open blik. Alleen al daarom is het te hopen dat over twintig jaar minstens zo’n mooie waaier aankopen gepresenteerd kan worden. Nu het benodigde geld nog…