Birgit Donker blogt

Tante Jemima verrijkt de collectie

Betye Saar. The Liberation of Aunt Jemima, 1972. Collection of University of California, Berkeley Art Museum. Photograph courtesy of Michael Rosenfeld Gallery, LLC, New York, NY. Photograph by Joshua Nefsky.

Onder de titel ‘Still Tickin’ opende in Museum Het Domein gisteren een tentoonstelling van de 88-jarige Amerikaanse kunstenaar Betye Saar. Het is de eerste solo-expositie in Europa van Saar, die bekend werd met feministisch werk dat reflecteert op Afro-Amerikaanse identiteit, spiritualiteit en verbondenheid van verschillende culturen. Haar werk bestaat vaak uit assemblages, zoals het bekende werk ‘The liberation of aunt Jemima’; een pop die in haar ene hand een bezem houdt en in de andere een geweer. In de tentoonstelling in Het Domein, waarvoor de kunstenaar het ruimtelijk ontwerp maakte, zijn assemblages, werken op papier, sculpturen en installaties te zien. Saars oeuvre wordt er gepresenteerd aan de hand van drie thema’s: nostalgie en herinnering; mysticisme en ritueel; politieke en raciale beeldvorming.

Betye Saar, Sunnyland (On the Dark Side), 1998. Photo: Robert Wedemeyer; courtesy the artist and Roberts & Tilton, Culver City, California

Op de expositie prijkt ook ‘Sunnyland (On the Dark Side)’, waarop weer tante Jemima figureert, dit keer met een wasbord. Het werk werd aangekocht door Het Domein met geld uit de Bijdrage Collectieprogramma’s van het Mondriaan Fonds en is daarmee ook het eerste werk van Saar in een Europese museumcollectie. De Bijdrage Collectieprogramma’s is bedoeld voor aankopen op gebied van beeldende kunst en vormgeving sinds 1945. Om ervoor in aanmerking te komen hoeven musea niet van tevoren precies te omschrijven wat ze willen aankopen, maar wel waar hun collectieprogramma voor staat. Zo gaf Het Domein aan dat het collectiebeleid zich richt op de dialoog tussen verschillende culturen, wetenschaps- en levensgebieden. De bijdrage wordt vervolgens besteed aan belangrijke aankopen die in het collectieplan van het museum passen en die (semi)permanent aan het publiek worden getoond. Vorig jaar kocht Het Domein uit dit budget werk van Brandon Ballengée, met in de hoofdrol de vuursalamander: een ernstig bedreigde diersoort, die in Nederland vrijwel alleen nog in Zuid-Limburg te vinden is.

Brandon Ballengée, Danse Macabre.

Op 31 juli is de eerstvolgende deadline voor deze bijdrage, die eens in de twee jaar wordt toegekend. De hoogte van een Bijdrage Collectieprogramma’s wordt per aanvraag vastgesteld. Gezamenlijk ingediende collectieplannen komen in aanmerking voor een extra bijdrage. Denk aan de drie volkenkundige musea die een gezamenlijk aankoopfonds hadden totdat ze vorig jaar fuseerden tot het Nationaal Museum van Wereldculturen.

Collectieopdracht TextielMuseum aan Studio Samira Boon - Super Folds, 2014

Ook kunnen instellingen de bijdrage gebruiken om – als onderdeel van hun aankoopplan – een beeldend kunstenaar een opdracht te geven, die is gericht op de aanschaf van een of meerdere werken voor de collectie. Dat doet bijvoorbeeld het TextielMuseum in Tilburg. Dit museum voert een ‘collectie-opdrachtenbeleid’, waarbij ontwerpers en kunstenaars worden uitgenodigd in het TextielLab te experimenteren met zowel geavanceerde als traditionele technieken en apparaten. De resultaten van deze opdrachten worden vervolgens toegevoegd aan de collectie. Daarnaast zijn alle werken die in het TextielLab worden gemaakt al tijdens het maakproces zichtbaar voor het publiek, waarbij rondleiders toelichting geven op de werken en de gebruikte technieken. Met de Bijdrage Collectieprogramma’s wil het Mondriaan Fonds de Collectie Nederland helpen vernieuwen en versterken. Want een collectie die niet in beweging blijft, is ten dode opschreven.