Birgit Donker blogt

Terug van nooit weggeweest: het kunstboek

Essay nummer 11: Het boek in de kunst - Een Provocatie van de tijd

Het boek is al zo vaak dood verklaard. Toen de radio zijn intrede deed, bijvoorbeeld. En paperbacks zouden wel snel alle hardcovers verdrijven. Vervolgens zou met de komst van digitaal het papieren boek van het toneel verdwijnen.

Allemaal niet gebeurd. Ze blijven bestaan, al die vormen, naast elkaar. In Groot-Brittannië is de verkoop van papieren boeken vorig jaar zelfs gestegen, terwijl de digitale verkoop licht daalde. Zoals The Guardian bij die cijfers vaststelde, een boek is niet zo maar iets; het is een beleving en meer dan dat. A book is beauty. A book is a shelf, a wall, a home. Niet voor niets heeft Amazon zijn eerste fysieke boekwinkel geopend.

Ook het kunstboek is terug van nooit weggeweest. Boeken zijn voor kunstenaars vaak dé manier om hun werk te tonen. De schakel ook naar de internationale wereld. Voor jonge kunstenaars kan een boek een doorbraak betekenen. Vooral voor fotografen is een boek vaak de enige manier om hun werk te tonen. Zoals Henk Wildschut het onlangs verwoordde: ‘Een boek is een expositie die blijft rondreizen.’
Henk Wildschut. Publicatie: Food
Voor het publiek betekent het kunstboek iets begeerlijks. Het is meer dan een hebbeding of een statussymbool. Je krijgt een echo van het kunstwerk in bezit. Daarom is het iets dat iemand die de kunsten lief heeft nauwelijks kan laten liggen.

Over dat kunstboek schreef kunsthistoricus Roos van der Lint in opdracht van het Mondriaan Fonds nu een essay: Het boek in de kunst. Een provocatie van de tijd. Het is een liefdesverklaring aan het kunstboek. Als ontmoetingsplek tussen kunstwerk en publiek; als uniek object; als medium. Ze ziet het boek in de kunst als provocatie van de tijd omdat het einde van het boekentijdperk dan vaak mag zijn aangekondigd, juist in de kunst wordt het boek op een voetstuk geplaatst, als plek voor experiment met vormen van reproductie, zichtbaarheid en representatie. Volgens Van der Lint onttrekt het kunstboek zich bovendien aan de geoliede machine die de kunstwereld is geworden.

Het boek in de kunst - Een provocatie van de tijd
Met dit essay over het kunstboek wil het Mondriaan Fonds aandacht vragen voor de bijzondere rol van publicaties bij het zichtbaar maken van kunst voor een passend publiek. Ook voor talentontwikkeling van kunstenaars is het belang van boeken groot. Daarom draagt het fonds via de speciale publicatiebijdrage financieel bij aan de productie van boeken; als autonoom werk en als bijzonder boek over levende kunstenaars. Kunstenaars en uitgevers kunnen zo’n bijdrage aanvragen (zie: Bijdrage Publicaties).

Dit essay over het kunstboek is onderdeel van een reeks van het fonds, die de opinievorming wil stimuleren door beschouwingen over beeldende kunst en cultureel erfgoed te delen met professionals en publiek. Eerder verschenen onder meer De handgezaagde ziel van Cornel Bierens over de terugkeer van de ambachtelijkheid in de kunst en De mythe van het kunstenaarschap van Camiel van Winkel, waarvan 2.000 exemplaren zijn verkocht en dat in het Engels is vertaald. Het essay van Pascal Gielen, Creativiteit en andere fundamentalismen, is zelfs in Spaans, Portugees en Russisch vertaald en momenteel wordt gewerkt aan een verfilming. In de maak zijn een essay van Steven ten Thije over de politieke of publieke rol van kunstmusea en van Leo Delfgauw over het gevorderde kunstenaarschap.

Voor het eerst verschijnt dit essay, deze liefdesverklaring aan het kunstboek, heel toepasselijk ook als e-book.

De essays zijn hier te bestellen voor € 15, excl. eventuele verzendkosten. Het e-book (€ 8,99) is via verschillende webshops te bestellen (o.a. via de Apple Store, Boekenbestellen.nl, Bol.com en Google Play). Kijk op de leestafel voor de andere delen uit deze serie.

Roos van der Lint selecteerde 25 bijzondere kunstboeken die te zien zijn op een tafel ontworpen door Hendrik-Jan Hunneman in de OBA, Oosterdokskade 143, Amsterdam.

AmsterdamFM interviewt Roos van der Lint en Birgit Donker
Luister terug naar het radio interview op AmsterdamFM met Birgit Donker en Roos van der Lint over ‘Het boek in de kunst – Een provocatie van de tijd’: een liefdesverklaring aan het kunstboek.