Toewijding en inspiratie

Miriam Windhausen doet onderzoek naar de nalatenschap van kunstenaars. Lees hieronder haar gastblog over de workshop in Los Angeles: Artists’ Estates. Planning Immortality, van The Institute for Artists’ Estates. Wat wel en niet bewaren?

Kunstenaars en ontwerpers zijn welkom voor tips en gedachtewisseling op 12 november bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amersfoort. Kijk voor verdere informatie onder deze blog.

Toewijding en inspiratie

‘Is it worth it?’, opperde één van de deelnemers frank en vrij tijdens de internationale bijeenkomst over artists’ estates dit najaar in Los Angeles. Een vraag die bijna schokkend overkomt op de beheerder van een kunstenaarsnalatenschap – een estate. Want: het is toch juist een eer die nalatenschap te beheren? En wie doet het anders, als jij het niet oppakt als erfgenaam; als partner, kind, broer of zus, vriend, ouder!, onderzoeker, of jarenlang toegewijd studio-assistent? Je kunt al die werken en het archief met kostbare en gevoelige informatie toch niet aan hun lot overlaten? ‘Alles van waarde is weerloos’: deze klassieke dichtregel van Lucebert komt vaak bij me op als het gaat over kunstenaarsnalatenschappen, die immers altijd een appèl doen op onze toewijding en bescherming.

Tijdens het vierdaagse symposium worden dertig deelnemers uit de Verenigde Staten, Zuid-Amerika en Europa door een indrukwekkende stoet lezingen op locatie in Los Angeles geleid:  LA Louver Gallery and Archives, The Getty, Christie’s, Villa Aurora/Thomas Mann House. Hoofdthema: professioneel en succesvol management van een artist’s estate. Netelige vragen zijn inhoudelijk, maar ook juridisch van aard. Ze gaan over het oeuvre en het archief, het persoonlijk perspectief én dat van musea, over de academische wereld en over de markt. Tijdens de autoritten door het drukke verkeer en in de uren rondom wisselt iedereen enthousiast en openhartig ervaringen uit. De meeste deelnemers zijn vrouw – wat stof tot nadenken geeft – en zelf ook estatemanager. Zij runnen de business en weten hoe veelomvattend die is: ze beheren en promoten het werk, onderhandelen met galeries of zetten een overzichtscatalogus op – ‘a project as tough as the LA traffic; calculate twice as much time!’, zoals Andrea Theil van de Roy Lichtenstein Foundation verzucht.

LA traffic vanaf The Getty

Inherent aan de dominantie van mannen in de Westerse kunst is de hoeveelheid estates en foundations aan hen gewijd, zoals die van Donald Judd, Roy Lichtenstein, Andy Warhol, Robert Rauschenberg, R.B. Kitaj, Mike Kelly, David Hockney en anderen. Er gaat veel geld in om. En als je googelt op de kunstenaarsnaam in combinatie met het woord ‘estate’ stuit je vaak op rechtszaken over authenticiteit en het al dan niet opnemen van een werk in een overzichtscatalogus. Eenvoudige som: erin betekent kostbaarder dan eruit.

Behalve om geld gaat het ook om de behoefte in de geest van de kunstenaar zijn werk levend te houden. En waar mogelijk anderen met dit werk te stimuleren en inspireren. Dat maken Lisa Le Feuvre en Mary Stevens duidelijk in hun presentaties. Zij  vertegenwoordigen respectievelijk de Holt/Smithson Foundation, gewijd aan Nancy Holt en Robert Smithson, en de Mike Kelley Foundation. Beide werken vanuit een heldere visie gebaseerd op het gedachtengoed van de kunstenaars. Deze focus maakt hun beleid en werkzaamheden specifiek en geeft hen tegelijkertijd meer keuzevrijheid in toekomstige toepassingen. Zoals Holt en Smithson zijn er meer nalatenschappen van kunstenaarsduo’s, zoals de in Nederland en rest van Europa succesvolle Ed en Nancy Kienholz, beheerd door LA Louver.

Ed en Nancy Kienholz

Estate-vorming is ook canonvorming. In dit verband is meer aandacht gewenst voor vrouwelijke kunstenaars, niet-westerse kunstenaars en kunstenaars van wie het werk minder prominent op de kunstmarkt aanwezig is, bijvoorbeeld omdat het minder makkelijk verhandelbaar is, zoals videokunst en net-art. Deze onderwerpen komen nog nauwelijks aan bod. Dat geldt ook voor oral history en de conservering van complexe installaties, conceptuele kunst en performance-art. Wat deze laatste drie betreft, blijkt Nederland trouwens voorop te lopen, via onderzoek door de Universiteit van Amsterdam en de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed.

Enrique Celaya in zijn uiterst geordende studio

Pro-actief handelen is key. Een veelgehoord advies aan kunstenaars is dan ook: orden je werk goed bij leven, indachtig Frank Zappa, die weer Gustave Flaubert citeerde: ‘Be regular and orderly in your life, so that you may be violent and original in your work!’ En maak een helder en ondubbelzinnig testament.

Het uitzicht op onsterfelijkheid, waar de titel Artists’ Legacies. Planning Immortality naar verwijst, zit ’m niet alleen in het doeltreffend managen en promoten van kunstwerken, maar naar mijn idee vooral in het faciliteren van mogelijkheden tot inspiratie (letterlijk ‘inademing’, ‘bezieling’) voor andere kunstenaars, onderzoekers en het publiek. Ook daar is meer aandacht voor gewenst.

Burgering Lucebert

‘alles van waarde is weerloos / lucebert’ staat ’s avonds in blauw en rood neonlicht te lezen op het dak van een gebouw naast de Willem de Kooning Academie in Rotterdam. Een 25 meter lang werk waarmee kunstenaar Toni Burgering (1937-2017) al in 1978 de onsterfelijkheid van deze dichtregel voorzag.

Het onderzoek dat Miriam Windhausen naar kunstenaarsnalatenschappen verricht wordt door het Mondriaan Fonds ondersteund met een Projectinvestering Bemiddelaar. Lees hier het interview ‘Wat bewaar ik wel en niet? Stel die vraag al op de kunstacademie!’

Bijeenkomst over nalatenschappen voor kunstenaars en ontwerpers
Datum: 12 november 2019
Locatie: Rijksdienst Cultureel Erfgoed, Smallepad 5 in Amersfoort
Tijdstip: 10:30 – 16:30 uur
Aanmelden: aglaya@miriamwindhausen.nl
Kosten: gratis
Programma: Miriam Windhausen en Marlies Leupen (moderator)
Coördinatie: Aglaya Tomasi
Meer info