Birgit Donker blogt

Vergeten stemmen in Venetië én in Nederland

Wendelien van Oldenborgh, Cinema Olanda (film still), 2017. Curated by Lucy Cotter, commissioned by the Mondriaan Fund for the 57th International Art Exhibition – la Biennale di Venezia, 13 May – 26 November 2017. Courtesy the artist and Wilfried Lentz Rotterdam.

Historici dachten vroeger dat je de geschiedenis volledig kon terughalen, als je maar alle feiten heel precies beschreef en je goed inleefde in vervlogen tijden. Zo doende reconstrueerde je volgens deze in Duitsland ontstane, negentiende eeuwse stroming ‘wie es eigentlich gewesen’. Inmiddels weten we dat dit niet kan. Dat er altijd puzzelstukjes ontbreken. En dat geschiedenis altijd gekleurd is door degene die de feiten terughaalt, duidt en bewaart.

Kunstenaar Wendelien van Oldenborgh ziet haarfijn die onvolledigheid, zelfs in de nabije geschiedenis, en vult de puzzel van het verleden aan met verhalen die in de vergetelheid dreigen te raken. Zoals het verhaal van de Indonesische nationalist Soewardi Soeryaningrat in No False Echoes uit 2008. In deze film wordt zijn literaire pamflet uit 1913, ‘Als ik eens Nederlander was’, voorgedragen door de Nederlands-Marokkaanse rapper Salah Edin. Een stem uit het heden wordt verbonden aan het verleden.

No False Echoes (filmstill) Salah Edin, 2008, Wendelien van Oldenborgh

Ook in de presentatie Cinema Olanda, die Wendelien van Oldenborgh met curator Lucy Cotter maakte voor de Biënnale van Venetië en die op 10 mei wordt geopend door minister Bussemaker, komen onderbelichte delen uit de recente postkoloniale geschiedenis van Nederland aan bod. En worden gekoppeld aan stemmen van nu. Zoals de Surinaamse en Antilliaanse krakers die in de jaren zeventig flats kraakten in de Bijlmer én de krakers die onlangs het leegstaande kantoorgebouw Tripolis van de socialistische architect Aldo van Eyck bezetten.

Wendelien van Oldenborgh. Prologue: Squat/Anti-Squat, 2016 Film installation in two parts, 17 mins each. Wendelien van Oldenborgh is represented by Wilfried Lentz Rotterdam

Van Oldenborgh wil laten zien dat de geschiedenis en het beeld dat we van Nederland hebben complexer  is dan we vaak denken. ‘Dit zijn wij ook’, zei ze daarover onlangs in een interview met Vrij Nederland. Niet dat ze pretendeert oplossingen te bieden. Maar ze wil wel een ander perspectief laten zien, tonen dat je het verleden niet kunt herleiden tot iets simpels. ‘Kunst is daar het perfecte veld voor. Daar mag je, daar móét je ons klaarmaken om al die complexiteit aan te kunnen.’

De opdracht en het budget voor Cinema Olanda kregen Wendelien van Oldenborgh en Lucy Cotter van het Mondriaan Fonds, dat hiermee bijdraagt aan de ontwikkeling van nieuw werk dat zichtbaar wordt gemaakt op zo’n belangrijk internationaal platform. Van Oldenborgh kon dankzij het budget bij de filmopnames in Tripoli in Amsterdam en in de Bavokerk in Rotterdam groter uitpakken dan gewoonlijk, met een uitgebreider productieteam en betere apparatuur. Het is spannend om straks te zien hoe een internationaal publiek deze vergeten verhalen in het Nederlands paviljoen bekijkt.

Wendelien van Oldenborgh. Cinema Olanda (production image), 2017

Niet alleen in Venetië strijkt Cinema Olanda neer maar ook in Nederland. In Witte de With heeft deze zomer ‘Cinema Olanda: Platform’ plaats, met werk van Van Oldenborgh en een wekelijks wisselend programma met werk van activisten, musici, kunstenaars en academici. Ook het Stedelijk Museum en EYE zullen aandacht besteden aan Cinema Olanda. Op die manier verbinden Wendelien van Oldenborg en Lucy Cotter hun presentatie met een breder publiek dan alleen de Biënnale-gangers.

In al haar films werkt Wendelien van Oldenborgh zonder script. Er zijn ook geen repetities voor de mensen die ze aan het woord laat, uit verschillende generaties en uiteenlopende delen van de samenleving. Ze creëert, zoals ze het zelf noemt, een compositie van verschillende stemmen die niet in harmonie zijn en die samen iets nieuws vormen. En zo draagt ze onbedaarlijk bij aan het beeld dat wij hebben van onszelf en van onze geschiedenis. Gul als de kunst is.