Birgit Donker blogt

Vrije geest en open blik

Papier is geduldig maar kunst is dat niet. Om die urgentie uit te drukken is het beleidsplan 2017-2020 van het Mondriaan Fonds gelardeerd met afbeeldingen van een kunstwerk van Willem de Rooij, waarin het werkterrein van het fonds wonderwel samenkomt. Het terrein dat zich uitstrekt van hunebed tot hedendaagse kunst, oftewel van het cultureel erfgoed van het heden tot dat van de toekomst.

Beleidsplan 2017-2020
Het werk van Willem de Rooij, ‘Character is Fate’, draait om de horoscoop die Piet Mondriaan liet opstellen in 1911, voordat hij naar Parijs afreisde, om zeker te weten of zijn vertrek uit Nederland de juiste beslissing was. De Rooij plaatste de vergeelde horoscoop uit het archief van het RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis in een speciale vitrine, die zich verhield tot de stand van de zon, zodat deze dagelijks optimaal door de zon belicht werd. De tentoonstelling verwees naar de conservering en de presentatie van historische objecten en visualiseerde de fysieke positie van Witte de With, de plek waar de expositie plaatshad.

Een horoscoop en een beleidsplan – beide beogen ze richting te geven. Welke kant gaat het Mondriaan Fonds de komende vier jaar op? Om het met de titel van het beleidsplan te zeggen: richting verdieping en versterking van de vrijhaven van verbeelding. Vanuit de overtuiging dat kunst en erfgoed van onschatbare waarde zijn als verbeelders van verleden, heden en toekomst. Dat betekent dat het fonds blijft bijdragen aan bijzondere projecten van kunstenaars, bemiddelaars, musea, presentatie-instellingen, galeries en opdrachtgevers.

Ontwikkeling en verbinding zijn de accenten in het nieuwe beleid. Ontwikkeling zorgt voor de noodzakelijke dynamiek. Het betekent het verkennen van nieuwe wegen of juist het vervolgen van ingeslagen relevante paden. Onder ontwikkeling verstaat het fonds talentontwikkeling (en die houdt nooit op, kent geen leeftijd). Maar ook het aangaan van het experiment. Onderzoek is nadrukkelijk onderdeel hiervan, ter verdieping van de praktijk van kunstenaar en van instellingen. Ook collectieverrijking, via onder meer aankoop en digitalisering, verstaan we onder ontwikkeling.
Jan Rothuizen
Verbinding gaat over het presenteren van kunst en erfgoed op een manier die het publiek bij de lurven grijpt. Het gaat er niet altijd om zo veel mogelijk mensen te bereiken, maar wel om een betekenisvolle relatie aan te gaan. Het kan ook gaan om het bereiken van een gespecialiseerd publiek, dat belangrijk is voor de ontwikkeling van bijvoorbeeld een kunstenaar of presentatie-instelling of om een nieuw publiek dat op een onverwachte plek wordt bereikt. Het draait om inclusie; duidelijk maken dat kunst en cultuur er zijn exclusief voor iedereen. Daarom hoort bij iedere aanvraag bij het fonds een presentatieplan, waarin de aanvrager duidelijk maakt hoe de aankoop, de werkbijdrage, het project of de samenwerking op inspirerende wijze zichtbaar wordt gemaakt voor een passend publiek.
Jan Rothuizen
Bij dit nieuwe beleid hoort een nieuwe website. Met voorrang voor kunst en erfgoed, want daar gaat het tenslotte om. Maar met tevens ruimte voor het vinden van de meest geschikte bijdrage via een regelingenzoeker ontwikkeld door Jan Rothuizen. En met zeven verschillende platforms waarin het werkterrein van het fonds te verdelen is: Talentontwikkeling, Vitale collectie Nederland, Stimuleren markt, Samenwerken, Opdrachten, Presenteren en programmeren en Internationale presentaties. Deze platforms fungeren als uitstalkast met onder meer voorbeelden van gehonoreerde projecten en voorbeeldstellende presentatieplannen.

Begin volgend jaar trekken we met het Mondriaan Fonds het land in om het beleid verder en in detail toe te lichten. Dan is er ook de mogelijkheid om specifieke vragen voor te leggen tijdens een-op-een gesprekken met medewerkers. En daarna gaan we door met het Open Huis, de bijeenkomsten waar iedereen welkom is en er toelichting wordt gegeven op de mogelijkheden die het fonds biedt.

Het beleid van het Mondriaan Fonds is niet in beton gegoten. Het fonds blijft ook de komende vier jaar open staan voor ontwikkelingen en initiatieven uit het veld. Want ook voor het fonds zelf geldt dat ontwikkeling en verbinding cruciaal zijn. Op die manier wil het fonds bijdragen aan relevante kunst en erfgoed en daarmee aan een open democratie. Kunst en erfgoed zijn immers pluriform, extreem publiek goed en een oefening in pluraliteit. Ze zorgen voor variaties op de werkelijkheid en zijn van nature kosmopolitisch en grenzeloos. Ze dragen bij aan een vrije geest en een open blik die onontbeerlijk zijn in een democratie die meer is dan de stem van de meerderheid.