Luc Amkreutz (conservator Rijksmuseum van Oudheden) met het zwaard van Ommerschans. Foto: Rijksmuseum van Oudheden

‘Magische reikwijdte’ – Conservator Luc Amkreutz, Rijksmuseum van Oudheden, over het zwaard van Ommerschans

‘Het is van een bijzonder grote schoonheid, maar kent ook een magische diepte. Dat heeft te maken met de geschiedenis van 3500 jaar; het zwaard krijgt daardoor een reikwijdte die ons voorstellingsvermogen beproeft. En waar hem dat magische nog meer in zit? Helemaal raken kun je dat niet, maar belangrijk is de combinatie van omvang, vorm en lijnenspel. Het is een reuzenzwaard van bijna 70 centimeter, versierd met een primaire logica van lange, symmetrische lijnen. Het heeft de kwaliteit van abstracte kunst. Uitgebalanceerd. En dan hebben we het nog niet eens over de functie; de rituele betekenis die dit zwaard in de bronstijd vervulde.’

In alles wat Luc Amkreutz zegt klinkt door dat het zwaard van Ommerschans als topstuk van de Nederlandse en Europese prehistorie de hoogste eer verdient. Amkreutz is conservator in het Rijkmuseum van Oudheden (RMO) in Leiden, dat er in 2017 in slaagde dit zwaard aan de collectie toe te voegen. Al vanaf 1927 streefde het museum hiernaar. Na de vondst op een landgoed in Overijssel in 1896 was het privé-eigendom. Onderhandelingen met de familie, die bij een verhuizing het zwaard meenam naar Duitsland, liepen stuk. Dit jaar werd het geveild bij Christies. Aan de verwerving kende het Mondriaan Fonds een Bijdrage Incidentele Aankopen toe.

Amkreutz moet er niet aan denken wat er was gebeurd zonder die bijdrage. ‘Dan was het zwaard ons weer ontsnapt! Nu is het na bijna 90 jaar weer terug in Nederland, dat valt niet te overschatten. Nederland richt zich vaak op de dichterbij gelegen geschiedenis van inpoldering en de bloeiperiode in de zeventiende eeuw, maar voor de diepe historie is dit erfgoed in optima forma. Er zijn geen documenten, slechts voorwerpen die kleur kunnen geven aan de geest en de verhalen uit die tijd. Ik heb als conservator veel aankopen kunnen doen, maar nu was ik uitgesproken gelukkig dat er in Nederland een Mondriaan Fonds bestaat, waar naar argumenten wordt geluisterd en deskundig wordt geoordeeld.’

Zwaard van Ommerschans

Afkomstig van een meesterbronsgieter, via een netwerk van prehistorische snelwegen

Het zwaard van Ommerschans verrijst in het RMO rechtop in een vitrine, ‘als een vlijmend juweel’, zoals Birgit Donker, directeur Mondriaan Fonds, vertelde in een interview op Radio 1. Het museum presenteert de nieuwe aanwinst bij de entree naar de afdeling Nederlandse archeologie, die chronologisch is geordend. ‘Je loopt er meteen tegenaan’, zegt Amkreutz.

‘Het staat dichtbij een kleiner exemplaar uit dezelfde zeldzame groep van zes, afkomstig van een meesterbronsgieter uit Engeland. De andere vier zijn in Engeland en Frankrijk. Bij ons vullen het zwaard van Jutphaas en dat van Ommerschans elkaar aan. Ze bevestigen het vermoeden dat de bronstijd een wereld vol uitwisseling was: met prehistorische snelwegen voor handel in gebruiksvoorwerpen en ceremoniële wapens, scheermessen en sieraden. Waarschijnlijk waren die voor belangrijke personages, zoals krijgsheren; mogelijk eveneens voor de goden. Wij stoppen zoiets kostbaars in een museum, maar de zwaarden zijn in de bodem gevonden, wie weet moesten ze een balans herstellen, de verbinding maken tussen het land en de wereld van mensen en goden. Ze zijn zeer krachtig.’

Voor nader onderzoek naar het zwaard en enkele kleine gebruiksvoorwerpen die erbij gevonden zijn, werkt het RMO samen met de Faculteit Archeologie van de Universiteit Leiden en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, vertelt Amkreutz. Om het onder de loep te nemen zal het zwaard daarom tussen februari en april dit jaar grotendeels van zaal verdwijnen. Het keert in volle glorie terug op de tentoonstelling die opent in april 2018, wanneer het RMO viert dat het 200 jaar bestaat. Amkreutz: ‘Daar verschijnt het zwaard van Ommerschans als dé jubileumaankoop’.

website

tot stand gekomen met:

gerelateerd