Uitreiking AICA Oorkonde 2017 in het Teijin Auditorium van het Stedelijk. Van links naar rechts: voorzitter AICA Nederland Robert Jan Muller, conservator Martijn van Nieuwenhuyzen en Tino Sehgal. Foto: Hanna Hachula

‘Meebewegen over drempels’ – Conservator Martijn van Nieuwenhuyzen over Tino Seghal in het Stedelijk

‘De figuur die langzaam over de trap tussen de bezoekers voortbewoog met vreemde kronkelende bewegingen, was voor mij en mijn gezelschap met recht een Fremdkörper.’ Conservator Martijn van Nieuwenhuyzen van het Stedelijk Museum in Amsterdam herinnert zich zijn verbluffende, eerste ontmoeting met het werk van Tino Seghal in 2002 op Manifesta in Frankfurt; hij blikte er later op terug in een artikel over hun samenwerking.

‘Eerst wist ik niet wat ik ermee aan moest’, bekent hij nu. Maar in de ban was hij meteen. Hij werd de drijvende kracht achter het hechte verbond tussen het Stedelijk en Seghal, dat in vijftien jaar is uitgebouwd via tentoonstellingen en aankopen. Het Mondriaan Fonds verleende op doorslaggevende momenten een bijdrage: in 2005 (toen nog als Mondriaan Stichting) bij de allereerste aankoop; in 2015 bij de presentatie van het werk This Variation en in 2017 bij de verwerving hiervan.

Seghals werk is uitzonderlijk, want alles is live en permanent in de zalen aanwezig. ‘Heel fysiek tijdens de uitvoering; daarna ontastbaar. Voorbij is voorbij.’ Maar het museum veroverde met deze vluchtige kunst voorgoed de harten van het publiek. Op het overzicht A year at the Stedelijk in 2015 presenteerde Seghal elke maand ander werk. ‘Steeds een indringende ervaring die erom vroeg over alle drempels mee te bewegen’, zegt Van Nieuwenhuyzen. ‘Bezoekers kwamen ervoor terug. Op de eerste dag van de maand waren ze er weer bij, om het nieuwe werk te zien.’

Samenwerking is de sleutel

Het overzicht kreeg in 2017 een vervolg met de aankoop van de publieksfavoriet This Variation, een nu al legendarisch kunstwerk dat geen depotruimte vergt. Er zijn slechts mondelinge afspraken, uit het hoofd geleerd door een handjevol betrokkenen, onder wie Van Nieuwenhuyzen. ‘Samenwerking is de sleutel tot dit werk.’

Seghal begon als danser en choreograaf en past deze disciplines toe in de beeldende kunst. Hij noemt zijn werk constructed situations, niet te verwarren met performances. ‘In zijn jaar in het Stedelijk was er dans, zang, interactie met het publiek en met de collectie. Seghal speelt met de erfenis van de conceptuele kunst en met de geschreven en ongeschreven regels van het instituut museum. Het publiek kan altijd binnenlopen, zijn werk is er de hele dag. Het is geen performance in het auditorium. Je kunt het vergelijken met de aanwezigheid van een beeld of schilderij in de collectieopstelling.’

Dit was de wereld andersom

Van Nieuwenhuyzen was de spil van het speciaal opgerichte ‘Team Tino’ gedurende A Year at the Stedelijk. Hij bemiddelde op alle fronten: ‘Technici, directie, infobalie en bewakers, niemand ontkwam. Een schilderij van Willem de Kooning moest worden verhangen, dan weer een zaal ontruimd. Seghal haalde pseudobewakers en strippers in huis. Hij weigerde reclame. Fotografie was taboe. Soms kregen bezoekers geld terug. Wij zijn wel wat gewend in het Stedelijk, maar dit was de wereld andersom. Het mooie is dat alle weerstand binnenshuis omsloeg in één grote omarming. En applaus van het publiek, zoals in het laatste uur van This Variation.’

This Variation was van alle edities de grote favoriet, ook voor Van Nieuwenhuyzen: ‘In een intens donkere ruimte voelde je de dansers langs je zoeven, nog eerder dan dat je ze zag. Geluiden kwamen uit een verre diepte. Het was voor velen een unieke kunstervaring.’

In goed overleg met Seghal is bij de overdracht beloofd dat dit werk uiterlijk in 2019 opnieuw wordt getoond. Het Stedelijk is het enige Nederlandse museum dat werk van hem bezit. Van Nieuwenhuyzen: ‘ Seghals positie is een heel bijzondere toevoeging aan de Collectie Nederland. Ons engagement met hem gaat ver terug, maar ook wij hadden zijn werk zonder het Mondriaan Fonds niet kunnen verwerven. Musea moeten het steeds meer hebben van een mix van private en publieke financiering. En van trouw. Door een langdurig wederzijds commitment is er een speciale band ontstaan tussen het Stedelijk en het oeuvre  van Seghal. Ook in de toekomst bouwen we daarop voort.’

Lees ook de blog De ene aankoop is de andere niet van Birgit Donker en het item Stedelijk koop Seghals werk ‘This Variation’ aan.

gerelateerd