Erik van Lieshout, Untitled, 2017

Zondebok, bacterie, katalysator – Erik van Lieshout

Sündenbock heet kort maar krachtig de solotentoonstelling van Erik van Lieshout (1968) bij Kunstverein Hannover. Het is een mix van zes videowerken, gekoppeld tot één architectonische installatie, inclusief megagrote tekeningen en collages. Van Lieshout noemt het een labyrintische rondgang van 2006 tot nu, voorzien van een ritme waarin venijnige, actuele thema’s elkaar voortstuwen: de positie van minderheden, de sociale gevolgen van migratie, de opkomst van rechts extremisme, plus persoonlijke angsten, lusten, successen en mislukkingen. En niet te vergeten: de rol van kunst en kunstenaar in onze maatschappij.  Er zijn vele zondebokken vandaag de dag.

Maar over succes  gesproken. Sündenbock is de derde internationale solo van Van Lieshout in korte tijd. Eerder dit jaar toonde South London Gallery Three Social Works, een vervolg op het overzicht The show must ego on, in 2016 bij Wiels in Brussel. Alle drie kunstinstellingen ontvingen een Bijdrage Presentaties Buitenland van het Mondriaan Fonds. Het één lokte het ander uit, vertelt Van Lieshout. ‘Toen we in Wiels begonnen zochten we bij voorbaat al naar venues om mee samen te werken, maar pas toen alles liep en curatoren kwamen kijken, zoals Margot Heller, artistiek directeur van South London Gallery, werd ik gebeld of ik tijd had om ook daar te exposeren. Het Mondriaan Fonds werkt dan als katalysator, daarom zijn we er ook zo blij mee!’

Three Social Works, South London Gallery, London 2017

Zowel de Engelse als Duitse pers bestempelde Van Lieshout tot top onder de internationale video- en multimediakunstenaars. Ze noemen zijn werk meeslepend, ontwapenend, rauw, absurdistisch en persoonlijk maar tegelijk doordrenkt van een zwarte, sociopolitieke realiteit die het publiek tot waakzaamheid opport. Van Lieshout vindt het amusant dat de Süddeutsche Zeitung hem vergeleek met de legendarische, middeleeuwse vrijheidsridder Tijl Uilenspiegel, die optredens  gaf waarbij mensen hun schoenen moesten uitdoen en dan al die schoenen door elkaar gooide. Verder laaft hij zich niet aan complimenten. ‘Het is hard werken, ik wil verder, ik word vijftig, je kunt wel zeggen: ik ben me van de tijd bewust.’

Erik van Lieshout, Janus, 2012. Exhibition view at the South London Gallery, 2017. Photo: Andy Stagg

Bovendien: succes is héél betrekkelijk. Zeker in de kunst, waar naam en faam niet gelijk staan aan rijkdom en roem. In zijn videowerk Janus, ook te zien op de genoemde shows in het buitenland, gaat Van Lieshout in een zelfgemaakt pak vol kriebelpootjes naar buiten: als bacterie, want dat is wat kunstenaars zijn. In andermans ogen dan. Op de vraag of internationale erkenning hem al een beetje resistent heeft gemaakt, antwoordt hij: ‘Nou, als ik denk, hiermee verdien ik geld, dan raak ik resistent, dan wordt die bacterie lui! Eraan werken dat je niet resistent wordt, dat is een thema an sich! Dicht bij jezelf blijven, daarin zo ver mogelijk gaan en de maatschappij kritisch onderzoeken, daar gaat het om. Tot nu toe blijf ik mezelf op een naïeve manier verbazen en ben ik nieuwsgierig. Als ik resistent word, klote man, dan zou het afgelopen zijn!’

Erik van Lieshout – Sündenbock, tot en met 26 november Kunstverein Hannover
Beeldbepalers: Erik van Lieshout, De Balie, Amsterdam, 14 november, 19 uur (uitverkocht).

website