interviews

‘Absurd snel is het gegaan. Zichtbaarheid is een sterke aanjager van dynamiek.’

Raquel van Haver voor het schilderij in wording 'Definition of a System', 2017. Foto: Richard Koek Raquel van Haver voor het schilderij in wording 'Definition of a System', 2017. Foto: Richard Koek

‘Productie, productie, dat was het sleutelwoord dit afgelopen jaar, maar productie op een fijne manier, dat wil zeggen: tegen de achtergrond van de reizen die ik kort na mijn afstuderen heb gemaakt naar Zuid Afrika, Zimbabwe en Nigeria en als uitkomst van het onderzoek dat ik heb kunnen doen, onderweg en in mijn atelier. Uiteindelijk komt alles samen in de schilderkunst. Dat geldt voor alle informatie die ik heb verzameld, zoals mijn foto’s van de dynamiek in megasteden en de verhalen van mensen die er iets proberen te verbeteren aan hun bestaan. Mijn schetsen en experimenten met technieken, collages en monoprints zijn onmisbaar in het proces, maar de schilderkunst staat op één.’

Hoe snel kan de ontwikkeling van een kunstenaar gaan? Raquel van Haver, geboren in Bogotá, Colombia, en het grootste deel van haar leven thuis in Amsterdam Zuidoost, is 29 jaar. Eind november opent haar solotentoonstelling Spirits of the Soil in het Stedelijk Museum Amsterdam. ‘Dat vind ik zo bijzonder, dat mijn schilderijen opgehangen worden in de oude vleugel waar ik vroeger door mijn opa, die zelf ook kunstenaar was, mee naar toe genomen werd. Al die herinneringen aan het werk van helden, zoals de bar van Kienholz: superindrukwekkend. Toen vond ik dat al, maar nog steeds. Het is alsof je in een theaterstuk stapt. Mijn eigen schilderijen hebben ook iets van een podium; een toneel dat zich opent.’ In haar atelier staat een reeks meer dan levensgrote werken klaar; één uitschieter, van tien bij vier meter, neemt daadwerkelijk het formaat van een vloertje aan.

 

Links: Raquel van Haver op Prospects & Concepts. Foto: Mark Niedermann
Rechts: Raquel van Haver, A shrine of a deity to have no fear.

‘De toekenning gaf de moed alle bijbanen op te geven en vol voor de kunst te gaan’

Begin 2018 deed Van Haver nog mee aan Prospects & Concepts; het jaarlijkse overzicht van kunstenaars met een Werkbijdrage Jong Talent van het Mondriaan Fonds, dat naast Art Rotterdam wordt gepresenteerd. ‘Die Werkbijdrage was dé boost voor mijn professie als kunstenaar. Ik werkte als kunstdocent en als barvrouw, ik had meerdere bijbanen. Deze toekenning gaf me de moed ze allemaal op te geven en vol voor het kunstenaarschap te gaan. Het was de buffer die ik nodig had om de sprong te wagen. Vanaf toen ging het absurd snel, met een solo in Londen die uitverkocht raakte en diverse nominaties en prijzen op rij. Het één stuwt het ander op: werkbijdrage, reizen, productie, tentoonstellingen, prijzen. En zichtbaarheid is zeker een sterke aanjager van dynamiek.’

Afgelopen jaar was Van Haver één van de drie genomineerden voor de Wolvecampprijs; in 2017 won ze De Scheffer, aanmoedigingsprijs mét solotentoonstelling in het Dordrechts Museum. En sinds haar afstuderen in 2015 werd ze tot drie maal toe genomineerd voor de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst; in 2018 won ze uiteindelijk. De koning himself grapte erover, bij de uitreiking in het Paleis: ‘Na al die nominaties vreesde ze al dat haar werk te ruw of rauw zou zijn voor deze prijs, maar zulke sterke, verhalende schilderkunst, met alle urgentie die het uitstraalt, is nooit te ruw of te rauw voor prijs of paleis.’ Van Haver: ‘Heel cool, dat hij hier persoonlijk op inging. Hopelijk komt hij ook naar het Stedelijk; dat was hij wel van plan. Hij heeft het verloop van het werk jaar na jaar kunnen volgen, gezien hoe het groter is geworden, en expressiever. We hebben altijd iets om over te praten.’

Raquel van Haver in Jack Bell Gallery, Londen, 2016. Foto: Jack Bell Gallery

Raquel van Haver in Jack Bell Gallery, Londen, 2016. Foto: Jack Bell Gallery

‘De connectie met de wereld moet je jezelf eigen maken, na de academie, of het nou gaat om galeries, critici, kopers, curatoren of de koning’

Met de Werkbijdrage Jong Talent begon het onderzoek dat Van Haver sindsdien steeds verdergaand uitdiept, met verkenningen van gebieden die wereldwijd door de diaspora zijn verbonden. Haar verblijf in achterstandswijken in miljoenensteden in Afrika en Zuid-Amerika, maar ook in Amsterdam en Londen, beschouwt ze als een vorm van participerende beeldende kunst. De uitkomsten ervan maken zich los van de continenten. ‘De verbroedering van tieners die blikjes cola doorgeven of de saamhorigheid van mensen die op het terras een glas heffen en elkaar opzoeken om aan tafel te gaan is universeel. De communities in mijn werk geven gezicht aan de helden van straten en pleinen; aan de ‘spirits of the soil’ die in de geschiedenis profiel ontberen. Ik laat wel iets van hun herkomst zien, maar tegelijk kan alles wat ik ensceneer zich overal afspelen. Iedereen herkent die sociale dynamiek.’

‘Als je reist’, zegt Van Haver, ‘leer je evenveel over de wereld als over jezelf.’ Die wisselwerking speelt op in al haar schilderijen. ‘Die is zichtbaar voor het publiek, thematisch, maar ook als je kijkt naar mijn palet, dat groen wordt rond de evenaar en grijs is in Amsterdam, of naar de materialen die ik bij wijze van spreken van de straat meeneem, zoals stof en teer. Maar het geldt ook voor mijn kunstenaarspraktijk. Als ik terugkijk heb ik sinds mijn afstuderen in 2012 en de Werkbijdrage Jong Talent die ik enkele jaren daarna ontving onvoorstelbaar veel geleerd over het functioneren van het kunstenaarschap. Achteraf geloof je het niet, maar ergens dacht ik nog dat ik in een kleine kamer thuis af en toe een schilderij zou zitten maken. Door de Werkbijdrage mag en kan je je professioneel ontwikkelen. Zichtbaarheid en samenwerking en alles wat daarmee samenhangt, dat leer je niet op de academie. De connectie met de kunstwereld en de wereld rondom moet je je echt zelf eigen maken, of het nou gaat om galeries, critici, kopers, kijkers, curatoren of de koning.’

Werk van Raquel van Haver is te zien op de tentoonstelling van de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst 2018, tot en met 11 november 2018 in het Koninklijk Paleis Amsterdam.

De solotentoonstelling Raquel van Haver, Spirits of the Soil opent op 25 november 2018 en is te zien tot en met 7 april 2019 in het Stedelijk Museum Amsterdam.