interviews

Flat Finish – New York als rauwe scan

Stephan Keppel, zelfportret (r) en in actie. Foto: Hans Gremmen Stephan Keppel, zelfportret (r) en in actie. Foto: Hans Gremmen

‘Over Parijs verschijnen per jaar zeker driehonderd fotoboeken; over New York zijn dat er nog vele malen meer. Hoe voeg je daar een eigen versie aan toe?’ Kunstenaar Stephan Keppel vertelt over de ontsnappingsroutes die hij in zijn boeken volgt, weg van de clichés. Na publicaties over Den Helder (Reprinting the City) en Parijs (Entre Entree), maakte hij Flat Finish, over New York. Opnieuw werkte hij samen met grafisch ontwerper Hans Gremmen en uitgeverij FW:Books. Het Mondriaan Fonds verleende een Bijdrage Publicaties. Na de lovende ontvangst eind 2017, toen het boek via PS1 in New York en bij Foam in Amsterdam werd gelanceerd, is van de duizend exemplaren ruim de helft verkocht. Het Stedelijk Museum in Amsterdam toont Flat Finish binnenkort als één van de Best Verzorgde Boeken 2018; tegelijk gaan Keppel en Gremmen ermee naar de New York Art Book Fair.

‘Ik zie de stad langs de omweg van het beeld’, zegt Keppel, ‘Als weergave van zichzelf. De titel Flat Finish slaat op het thema reproductie. Het begon ermee dat ik online foto’s van New York verzamelde: beelden uit een enorme tweedehandswinkel met architectonische onderdelen; fragmenten van de stad voor hergebruik. Uiteindelijk voldeden die internetbeelden niet. Onvoldoende althans. Met de bijdrage van het Mondriaan Fonds kregen we de ruimte, tijd en mogelijkheid om de stad ook zelf, ter plekke, te scannen. Voor het onderzoek was dat van wezenlijk belang, maar ook voor het fysieke resultaat. We maakten wandelingen door Manhattan, die we gridwandelingen noemden. En we graasden de kringlooploodsen af in Brooklyn en Queens. Daar stuitte ik op de benaming Flat Finish; een matte verfsoort. In een achterafruimte vol oude partijen verf las ik de kwalificatie Flat Finish op één van die blikken. Het ritme, de alliteratie en de suggestie van vlakke afwerking vatten het concept van dit boek samen. Flat Finish toont de stad in oppervlakken, in grafische reproducties; New York als rauwe scan.’

Stephan Keppel, Flat Finish (binnenwerk)

Stephan Keppel, Flat Finish (binnenwerk)

Filmisch, maar ook fysiek, de tastzin prikkelend

Keppel ging te werk als fotograaf annex verzamelaar. Hij ordende opnames van materialen en structuren, afkomstig van muren in de stad, de buitenkant van New York, geveldelen van gebouwen, als decorstukken, bouwstukken of restanten: houten panelen, platen marmer, betonblokken, metselwerk, zuilen en zuilenrijen, glasgevels en hekwerken. Flat Finish bevat veel close-ups, met harde zwartwit contrasten. Hier en daar glinstert een zilveren accent. Zelden is er kleur, maar dan ook meteen fluoriserend: de naald van het Empire State Building steekt af tegen een fanatieke zonsondergang. New York als reproductie krijgt in Flat Finish een paradoxaal effect: filmisch maar ook fysiek, de tastzin prikkelend. 400 pagina’s dik is het boek een stevig object. Met zijn omslag in reliëf, deels mat, deels glanzend, is het bijna zelf een bouwstuk of gevelsteen.

Stephan Keppel. Foto: Taco Hidde Bakker

Stephan Keppel. Foto: Hans Gremmen

Keppel: ‘Die dubbelzinnigheid van materie en reproductie heeft te maken met de stad én met de dynamiek van het printen. Dank zij de kansen die we kregen toen het fonds onze aanvraag toekende, konden we onze omtrekkende bewegingen opvoeren. We vlogen door naar Los Angeles, om ook opnames van New York als filmset te kunnen maken. Zes straten, schaal één op één, vatten bij Paramount Studio’s de City samen. Hier hebben we muurscans gemaakt in het typische, poederkleurige licht van Californië. En we konden verder reizen naar Montreal, voor onderzoek in het Canadian Centre for Architecture, waar 19e eeuwse fotografie van New York wordt bewaard, maar ook het archief van Gordon Matta Clark. Dat betekent, al met al, dat we New York in het echt en van een afstand konden bekijken: ook via de wereld van de film, de documentaire fotografie en de bouwkunst van Matta Clark. De stad als mythe versmelt in Flat Finish met de stad in scans.’

De mantra van het bouwen – Een nieuwe stad in inkt

Op het combineren van beelden, volgde, zoals Keppel het noemt de dynamiek van het printen. ‘Ik zal gebouwen nooit alleen maar fotograferen’, zegt hij, ‘laat staan een hele stad. Dat kan natuurlijk ook niet. Al die wanden waar je aan voorbij loopt kun je nooit bijbenen. Ik wandelde een keer met de schrijver K. Schippers door Amsterdam. Hij liet me een advertentie zien van een camera die aan je broekspijp kan worden gehecht en dan om de paar seconden een foto maakt, blindelings. Maar ik kadreer welbewust, ook al fotografeer ik tamelijk vlot. En alle beelden die ik verzamel gaan mee de studio in. Daar spelen grafische keuzes een rol; het gebruik van speciale inkten, met veel pigment of met metalen. Alle bewerkingen versterken de mantra van het bouwen die zich in de stad, in de kringloopwinkels, in het archief en op de filmset aftekent; de mantra van bouwen en slopen, slopen en bouwen. Met mijn scans, foto’s, gerecyclede beelden en aandacht voor druktechnieken, maak ik in de studio een nieuwe stad in inkt.’

Opvallend is dat op de foto’s alles door mensenhanden is gemaakt, of gesloopt, maar bewoners of bezoekers van New York schitteren van afwezigheid. ‘Misschien vind je er een tiental terug, heel erg verstopt, geef ik toe’, zegt Keppel. De leegte in Flat Finish komt overeen met die in zijn eerdere fotoboeken over Den Helder en Parijs. Stadssymfonieën, worden ze genoemd. Er klinkt een toon van vergankelijkheid in door. Keppel: ‘Flat Finish gaat eerder over het grafische ritme en de ervaring van de ruimte dan over de bewoners van New York. Maar hun sporen zijn overal. In het boek komt een sequentie voor van met kalk dichtgeschilderde ramen. Hier in Nederland plakt men lege panden liever af. Die misschien gedachteloze handeling van het dichtschilderen laat tegelijk een persoonlijk handschrift zien. Het is bijna schilderkunst.’

Stephan Keppel, Flat Finish (binnenwerk)

Stephan Keppel, Flat Finish (binnenwerk)

Flat Finish van Stephan Keppel, vormgeving Hans Gremmen, is te bestellen via de website van FW: Books. Het boek kwam tot stand met een Bijdrage Publicaties van het Mondriaan Fonds. Dit najaar is het te zien op de tentoonstelling Best Verzorgde Boeken 2018 in het Stedelijk Museum Amsterdam. Ook laat Stephan Keppel dit najaar op een duotentoonstelling met Martine Stig een installatie zien die aan het boek is gelieerd bij kunstcentrum Kadmium in Delft.

De deadline voor nieuwe aanvragen voor een Bijdrage Publicaties, zowel voor kunstenaars als voor uitgevers is 17 september 2018.