interviews

‘Je draait één keer om je as en alles is anders’

Simon Wald-Lasowski, Interview with Pink Republic, 2019. Simon Wald-Lasowski, Interview with Pink Republic, 2019.

‘Tip één wanneer je erover denkt naar China te gaan: stap over het dominante imago heen dat China in de media oproept. In het samengebalde beeld van een grootmacht kan een angst sluipen die je niet verder helpt en die je blik vernauwt. Na één week in China merkte ik al dat ik mijn denkbeelden moest deconstrueren. De geschiedenis van het communisme; de invloed van de Koude Oorlog, stripboeken zoals Kuifje in China; het idee dat China arm is en alle goedkope arbeid daar vandaan komt; dat China de fabriek is van de hele wereld. Made in China! Oké, maar dan? We hebben hier te maken met een land dat in de 21ste eeuw mondiaal een hoofdrol zal innemen. Ik wilde alles vergeten en opnieuw proberen te kijken. Een open blik is dus tip één. En tip twee, die daarmee samenhangt is: wees superflexibel. Flexibiliteit is onmisbaar in China. Als je met een vooropgezet plan komt, pakt dat geheid anders uit dan je denkt.’

Simon Wald-Lasowksi (1980, Parijs) studeerde af aan de Rietveld Academie in Amsterdam, werkte als reclamefotograaf en art director en bezocht daarna de Jan van Eijck Academie in Maastricht, om zijn autonome werk verder te ontwikkelen. Nu is hij net terug uit China en duizelt hij nog na van zijn retourvlucht en een heftig half jaar als artist-in-residence bij het Institute for Provocation (IFP).

IFP is een onafhankelijk kunstplatform in Beijing met een projectruimte voor tentoonstellingen, performances, screenings, workshops en conferenties. Het is toonaangevend, met een theoretisch naast een praktisch profiel en een sterk netwerk door heel China. Kunstenaars die er op residency zijn kunnen daardoor ook buiten de hoofdstad onderzoek doen bij collega-instellingen en zo de diversiteit aan culturen in het land en de snel veranderende samenleving uit verschillende ooghoeken bezien. Wald-Lasowski ervoer die diversiteit en dynamiek van dichtbij.

Eettentjes met spinnen en schorpioenen

Simon Wald-Lasowski, Filmstill Yiwu International Trade City (working title), 2019.

Simon Wald-Lasowski, Filmstill Yiwu International Trade City (working title), 2019.

‘Je draait een keer om je as’, zegt hij, ‘en meteen is alles anders. China verandert zo snel. Ik zag hele straten van de ene op de andere dag verdwijnen. Toen mijn zus langskwam en ik haar meenam naar een buurt vol eettentjes geliefd bij toeristen van binnen en buiten China, omdat je er met excentrieke snacks zoals schorpioenen of spinnen stoer kon doen en kon griezelen, was die hele straat onvindbaar, opgeruimd, verpletterd en vervangen door representatieve gebouwen. En dat was nog ver van mijn bed. Mijn eigen studio, woonruimte en het complete IFP waren van adres veranderd toen ik na een maand reizen door China terug kwam in Beijing. De overheid is een snelle beslisser, niet gewend aan overleg. Een maand is nog ruim; je kunt ook een aanzegging krijgen om binnen 24 uur je spullen te pakken. Alles wat vandaag vanzelfsprekend is, kan morgen zijn vervluchtigd. Dat roept een intensiteit van leven op die iets verslavends heeft en mensen dichtbij elkaar brengt; onderling leg je al gauw je hart op tafel. Andersom word je je er ook scherper bewust van hoe veilig en vertrouwd Nederland kan zijn, soms op het versuffende af; we vergeten bijna wat we te verliezen hebben.’

Toen Wald-Lasowski begon aan zijn residency was het IFP gehuisvest in een hutong in het oude centrum: traditionele houten architectuur, gesitueerd om een binnenhof met landelijke uitstraling, in de ring rond de vroegere Verboden Stad. ‘Het was pittoresk; een historisch beeld van het China van voor de Culturele Revolutie. De regering claimt dat gebied nu als visitekaartje. Kleine zaken, eettentjes en markten wijken daarvoor. IFP zat er bijna tien jaar. Toen ik van mijn excursies terug kwam, zat het ineens hoog en droog in kunstdistrict 798: op de derde verdieping van een pand bij een voormalig militair fabriekscomplex, dat door kunst en kunsthandel is ingenomen. Op de vierde verdieping kijk je vanaf een dakterras uit over dat district en de moderne stad, je hebt rechtstreeks zicht op de gentrificatie. Het is minder romantisch dan een hutong, maar wel exemplarisch voor het decor van het actuele China, dus in die zin realistischer. Voor mij was dat in orde; ik wilde het land leren kennen en met deze ervaring was de bubbel wel doorbroken.’

Het kunstdistrict als ideale selfie hotspot

Simon Wald-Lasowski, Filmstill Yiwu International Trade City (working title), 2019.

Simon Wald-Lasowski, Filmstill Yiwu International Trade City (working title), 2019.

Kunstdistrict 798 is een mix van studio’s, galeries en kunsthandelaren, met ‘experiment naast commercie’, zoals Wald-Lasowski vertelt. In de jaren negentig werd er gepionierd door kunstenaars met inmiddels grote namen. ‘Nu zijn er bombastische naast bescheiden showrooms en ateliers; high and low culture komen er samen. Er is conceptuele kunst, kunst als koopwaar en kunst als ambacht, gemaakt door bizar vakkundige bronsgieters en steenhouwers. En op de begane grond zit de oase van ABC, Art Book in China, een culturele boekwinkel die door zes superpowervrouwen wordt gerund. Zij geven kunstenaarspublicaties uit, maken er tentoonstellingen mee en organiseren een art book fair, wat allemaal voorziet in een enorme behoefte, omdat er bijna geen drukwerk meer gemaakt en gedistribueerd wordt. IFP en ABC werken ook met elkaar samen. Doordat het onafhankelijke instellingen zijn, geven ze net die extra vrije geest aan het complex. Wat voor mij als kunstenaar het meest fascinerend is aan dat hele decor, is dat het werkt als de ideale selfie hotspot. De industriële omgeving met z’n graffiti trekt massa’s mensen, ook op maandag, als de galeries dicht zijn. 798 vertegenwoordigt toch iets anders dan een shopping mall, misschien door het idee van vrijheid dat er rondwaart.’

Bierfontein viert bruisende samenwerking

In zijn eigen sculpturen, video’s en installaties voert Wald-Lasowski ook een wereld van uitersten op. Zijn werk ontstaat uit een kolk van kunst, design en gebruiksvoorwerpen. Hij is verzamelaar en verhalenverteller, met oog voor het karakter van spullen die als koopje of wegwerpartikel de wereld in komen. Hij aast op hun symbolische betekenis; de ziel van de dingen. Zijn palette d’objects, zoals hij het noemt met een term van de surrealistische Franse schrijver Louis Aragon, wordt gekleurd door speelgoed, curiosa, schoorsteenmantelprullaria en alledaagse voorwerpen zoals schoonmaakhandschoenen. ‘Verschillende continenten en culturen hebben een verschillend palet, ondanks alle wereldhandel’, zegt hij. Toch heeft zijn werk een harde kern: het weerkaatst het consumentenparadijs, even verleidelijk als onverzadigbaar.

Simon Wald-Lasowski, It is very difficult to be an island of perfection in a sea of misery, but please, do not doubt our sincerity, 2019

Simon Wald-Lasowski, It is very difficult to be an island of perfection in a sea of misery, but please, do not doubt our sincerity, 2019

Met een enorme bierfontein die door de tentoonstellingsruimte bruiste, op een tijdelijke locatie die IFP voor de gelegenheid bij een collega-instelling had gevonden, bouwde hij een feestje ter ere van de dynamiek en als ode aan de vloeiende samenwerking. Kleurige dieren uit de cadeau-industrie geven gezicht aan de fontein, tussen de bierstralen die met een boog door de ruimte spuiten. De ijsbeer, eenhoorn, tijger en andere beesten zijn van extra glimmend gelakte kunststof en vormgegeven als flessenhouder: liggend op hun rug, pootjes omhoog om de fles te omarmen en de bek geopend in bodemloze dorst. De feestelijke sculptuur kent een kritisch onderstroompje. ‘Kom je als kunstkijker naar de opening voor de kunst? Of voor de drank? Misschien is het eerder een obscene dan een feestelijke fontein.’ En er spoelt nog meer doorheen, zoals: ‘De toevloed aan informatie en onze neiging daarin mee te gaan, ook al worden we erdoor verzwolgen. Of het verlangen naar aandacht, naar een roes, die van de drank, maar ook die van de liefde.’

Simon Wald-Lasowski, installation view, 2019.

Simon Wald-Lasowski, Installation view, 2019.

Ten slotte maar niet in de laatste plaats staat het gezelschap van dieren voor de saamhorigheid die hem trof in Beijing – in dubbele zin: als illusie, met het particuliere zwelgen als keerzijde van het moderne communisme, maar ook als onmisbare bron en krachtenbundeling. ‘Belangrijker dan de locatie van IFP, of de organisatie nou in een hutong zit of in kunstdistrict 798, is het menselijke gezicht ervan. De locatie is geen speciale reden hier op residency te gaan. Wel het grote idealisme. De organisatie is sterk non-hiërarchisch, met een vloeiende, vriendschappelijke manier van omgaan tussen iedereen, kunstenaars, oprichters, technische support; je kunt samen eten, dansen, naar de karaoke gaan. En samen werken. Status doet er minder toe dan de menselijke maat. Op allerlei niveaus. China is niet de meest geschikte plaats voor meditatieve invuloefeningen of een rol als kluizenaar, althans niet als je voor de eerste keer gaat. Het zijn juist de ontmoetingen waar je kennis en inzicht aan ontleent. Het meest waardevol is de levende informatie.’

Parade van handen die iets aanbieden of bezweren

Simon Wald-Lasowski, making of Yiwu International Trade City, 2019.

Simon Wald-Lasowski, Making of Yiwu International Trade City (working title), 2019.

Persoonlijke contacten vormen het tegenwicht op de tollende productie- en consumptiemaatschappij, waar je makkelijk in kunt verdwalen, zelfs als je met voorbedachte rade het doolhof in stapt, zoals Wald-Lasowski deed. Hij ging naar Yiwu International Trade City, één van de omvangrijkste markten voor groothandel ter wereld, met ‘een mega shopping mall die 75.000 kleine kubuswinkeltjes telt, waar uitsluitend monsters en modellen worden verkocht, van vliegers of rolschaatsen in alle mogelijke en onmogelijke kleurencombinaties tot tweehonderd winkels alleen al voor paraplu’s.’

‘Verrassend genoeg’, zegt hij, ‘zie je in Beijing weinig expats, maar Yiwu overtreft elk beeld van internationaal zakenverkeer. Ik heb er twee weken gefilmd en moest mezelf elke dag forceren, vanwege de maat, de schaal en de visuele overdaad. Een moreel oordeel heb ik daar niet over; als consument onder de consumenten ben ik ook gevoelig  voor glitter en glans. Interessant aspect is wel dat de Eurocentrische blik op de wereld hier totaal geen ankerpunt is. Veel producten voldoen niet aan EU-normen, wat niet betekent dat ze geen functie hebben. Misschien geeft het speelgoed momenten van luchtigheid en afleiding aan kinderen in landen die het moeilijker hebben, zoals Syrië of de Palestijnse gebieden, waarmee veel zakenverkeer is. De reden dat ik mezelf moest forceren had te maken met fysieke weerzin die zich opbouwde. Je kunt in die monsteretalages twee weken rondlopen zonder ooit dezelfde gang te zien.’

Simon Wald-Lasowski, Filmstill Yiwu International Trade City (working title), 2019.

Simon Wald-Lasowski, Filmstill Yiwu International Trade City (working title), 2019.

De dwaaltocht die ‘giftig én hypnotiserend’ was, komt geconcentreerd terug in de film die Wald-Lasowski er draaide. ‘De kick die het kopen van spullen geeft, bereik ik indirect via de camera.’ Hij maakte een twee uur durende lus of lopende band van beelden, door hem schertsend ‘liefdesbrief’ genoemd, waarin de bonte toevloed aan voorwerpen vertraagd en in close-up voorbij glijdt. Opgehangen schoonmaakhandschoenen vormen een parade van handen die stilletjes het principe van geven en nemen aanreiken. Of het kwaad afwenden. Met hun open palm en gestrekte vingers doen ze aan amuletten denken, in een voortgaande mantra ter bezwering van de economische dwangmatigheden en dominantie.

Een archief van aapjes, etend en dansend,  spelend, werkend en onderweg

Simon Wald-Lasowski, Maohou, 2019.

Simon Wald-Lasowski, Maohou, 2019.

Het halve jaar in China was als een kookpot van ervaringen die zijn leven veranderde. En tegelijk was het niet meer dan een voorproefje. ‘Ik heb in Beijing en op de reizen die dankzij het Mondriaan Fonds ook daarbuiten mogelijk zijn, zoveel ontdekt en verzameld dat ik nog lang niet klaar ben! Een palette d’objets kun je in dozen meenemen, maar het gaat ook om vriendschappelijke en collegiale contacten. Door een ontmoeting met Maohou-master Qiu Qiu heb ik ook de liefde voor dingen gezien in een andere kant van het spectrum: kleinschalig en handgemaakt. Qiu Qiu spreekt geen Engels en ik geen Chinees, maar we verstaan elkaar prima via lichaamstaal en apps op de mobiel. De Maohou-traditie is een volkskunst die bijna verdwijnt, met figuurtjes die gesneden worden uit schilden van insecten (cicaden) en Magnolia-bloemknoppen, wat allebei grondstoffen uit de traditionele Chinese geneeskunde zijn. Er worden aapjes van gemaakt in allerlei sociale situaties, etend en dansend, spelend, werkend en onderweg. Ik heb het hele archief van Qiu Qiu gefotografeerd, zodat het bewaard blijft en we er een publicatie van kunnen maken. De aapjes spiegelen ons alter ego. Ze laten het menselijk redderen in de samenleving zien, al ons gedoe, met een gezond satirisch trekje.’

Simon Wald-Lasowski, Getting comfortable with the Maohou master, 2019.

Simon Wald-Lasowski, Getting comfortable with the Maohou master, 2019.

Simon Wald-Lasowski verbleef de afgelopen zes maanden in Projectstudio China. Kunstenaars en bemiddelaars kunnen t/m 2 september 2019 een aanvraag indienen voor een werkperiode bij een van de buitenlandateliers. De periode in Projectstudio China loopt van 1 juli t/m 30 december 2020.