interviews

‘Stoomlocomotief over smalspoor is een tijdcapsule’

Tramlocomotief Vrijland Tramlocomotief Vrijland

Tramlocomotief Vrijland is een tijdcapsule, zegt Pieter van der Ham, voorzitter van Stoomtrein Katwijk Leiden, het Smalspoormuseum in Zuid-Holland. De locomotief is 115 jaar oud en wonderwel overgeleverd, met haar opbouw in glanzend groen, voorzien van witte biezen en koperen accenten. Tot 1956 reed ze in Gelderland, met personen- en goederentrams. Daarna werd Tramlocomotief Vrijland een museumstuk; eerst in Spoorwegmuseum Utrecht, waar het schilderwerk nog is bijgewerkt; sinds 2003 in Museum Stoomtrein Katwijk. De museale zorg verklaart de conditie van de locomotief. Het interieur is sinds 1956 onveranderd; de ketel dateert zelfs nog uit 1904. De nu onvermijdelijke restauratie respecteert het originele karakter, aldus Van der Ham. ‘Daarin verschilt de Vrijland van de twee vergelijkbare locomotieven in Nederland, die herbouwd moesten worden.’

‘We brengen een historisch trambedrijf tot leven’

Het Mondriaan Fonds stelde 80.000 euro beschikbaar voor het herstel, uit de extra middelen die het kabinet in 2018 vrijmaakte voor verduurzaming van mobiel erfgoed. Het uiterlijk van de Vrijland wordt geconserveerd; de ketel vervangen door een nieuw, identiek exemplaar. Deze ingreep garandeert ‘een bedrijfsvaardige restauratie’. ‘In een voertuig dat kan rijden schuilt het  beste behoud ervan. En daarmee brengen we een historisch trambedrijf tot leven in ons buitenmuseum, gezien de combinatie met replica’s van originele gebouwen, zoals het station van Gorssel en de stoomlocomotievenloods van Doetinchem. Tegenwoordig pakken we gemakkelijk het vliegtuig naar  de Malediven, maar indertijd was de interlokale stoomtram hét tot de verbeelding sprekende vervoerbedrijf. Dat verhaal wordt hier zichtbaar.’

Uiterlijk in 2021 zal de tramlocomotief weer rijden als tijdcapsule naar het begin van de vorige eeuw, belooft Van der Ham. ‘Er wordt door professionals en vele vrijwilligers aan gewerkt. De toekenning van het Mondriaan Fonds is een belangrijke erkenning van de sector. De inzet van vrijwilligers is hier ongekend groot, wat het belang van mobiel erfgoed als onderdeel van ons gemeenschappelijke, culturele erfgoed alleen maar onderstreept.’