interviews

‘Wij willen één zijn met de maatschappij. Er is grote behoefte aan kunst.’

Aaron Seeto, directeur van Museum MACAN in Jakarta, Indonesië, was afgelopen week te gast in het bezoekersprogramma waarmee het Mondriaan Fonds buitenlandse professionals in contact brengt met collega’s en kunstenaars in Nederland, om zo het culturele netwerk in binnen- en buitenland te versterken en te activeren.

“Er valt, over en weer, nog zoveel te ontdekken tussen Indonesië en Nederland.”

Museum MACAN is een piepjong, maar meteen al immens populair museum. Hoe is dit succes te verklaren?

Aaron Seeto: ‘De gretigheid naar beeldende kunst is in Indonesië enorm, onder een publiek van grote diversiteit. Niet alleen professionals of nieuwsgierige studenten, maar ook ouderen, scholieren en vooral een wereld aan jonge gezinnen – iedereen vindt de weg naar ons museum. De educatieve rol van Museum MACAN is met het oog op de diversiteit van dit publiek door en door verweven met de artistieke en culturele functie. Van begin af aan. Sociale betrokkenheid en dialoog over beeldende kunst zijn kern van onze missie. Wij willen één zijn met de maatschappij. Zo kunnen we een toon zetten, want MACAN is het eerste museum in Indonesië dat helemaal gericht is op moderne en actuele kunst internationaal. In dat perspectief ontsluiten we een museale infrastructuur. Alleen Jakarta telt al 10 miljoen inwoners. In de eerste drie maanden van onze openingsexpositie Art Turns. World Turns kwamen er 130.000 bezoekers. Dat zijn uitdagende getallen. We zijn nog maar net anderhalf jaar open en gaan nu al uitbreiden. Cijfers zijn één kant van het verhaal, maar hieraan valt wel af te lezen dat Museum MACAN tegemoet komt aan een gretigheid die zich in omvang nog niet laat kennen. Het museum voorziet in een behoefte. We staan nog maar aan het begin.’

Samenwerking is een sleutelwoord voor Museum MACAN. Kan deze reis in Nederland in dat licht worden gezien?

Seeto: ‘Het is een oriëntatiereis, extra interessant wegens de historische banden over de continenten maar ook vrijelijk op afstand van de geschiedenis. De kennismaking en gedachtewisseling met musea en andere kunstinstellingen staat centraal, met het oog op de langere termijn. Concrete uitkomsten zullen in de toekomst blijken. De weerklank tussen Indonesië en de wereld, het naar voren brengen daarvan: dat was het uitgangspunt van Art Turns. World Turns, met het werk van kunstenaars uit de eigen omgeving en afkomstig uit de hele wereld. We hebben voor deze tentoonstelling nauw samengewerkt met directeur Charles Esche van het Van Abbemuseum in Eindhoven, als co-curator. Hij is bekend in de regio en heeft een gewaardeerde, artistiek-inhoudelijke betrokkenheid bij het discours. Onze wens de maatschappelijke en internationale betrokkenheid op te voeren blijft een leidraad. Zowel voor ons tentoonstellingsbeleid als in onze educatieve programma’s. Deze reis stond in het teken van die dialoog.’

“Wat mij meteen opviel was de sterke infrastructuur en variëteit aan collecties.”

Wat zijn opvallende uitkomsten en bood mogelijk verdere aanknopingspunten?

‘Wat mij meteen opviel was de sterke infrastructuur en variëteit aan collecties. Daardoor kent Nederland ook een scala aan benaderingen en discussies over kunst, wat weer kansen biedt aan kunstenaars van verschillende pluimage. Iets anders dat opviel is het uitgesproken bewustzijn als het gaat om de thema’s diversiteit en inclusie. In vrijwel alle gesprekken die ik had kwam deze thematiek aan de orde. Het is duidelijk dat galeries, musea en curatoren manieren zoeken om onderhuidse, structurele vooroordelen en exclusieve voorrechten in hun organisatieprocessen aan te pakken: presentatie én representatie te heroverwegen. Dankzij het Mondriaan Fonds heb ik kennis gemaakt met uiteenlopende filosofieën van museumbeleid en individuele visies op de tentoonstellingspraktijk; en daarnaast ook collecties kunnen bekijken voor en achter de schermen. Een zeer informatieve week dus. Ondanks onze wereldwijde digitale netwerken, blijft het van doorslaggevend belang om de dialoog te voeren één-op-één met kunstenaars, tentoonstellingsmakers en andere betrokkenen. Het Mondriaan Fonds bood hiertoe een geweldige kans: zowel om mensen in Nederland te ontmoeten als om activiteiten en kansen te introduceren uit Zuidoost-Azië. Ik ben dankbaar voor de tijd en belangstelling van iedereen die tijd met me heeft doorgebracht en hoop dat deze reis bij curatoren en kunstenaars ook belangstelling opwekt om de ontwikkelingen in Zuidoost-Azië te verkennen; dat deze reis het begin is van verdergaande discussies en samenwerkingsverbanden, of zelfs: alleen maar startschot is voor het delen van informatie over kunstenaars en kunstcircuits. Er valt, over en weer, nog zoveel te ontdekken tussen Indonesië en Nederland naast de complexe koloniale relatie!

“Kennismaking en gedachtewisseling staat centraal, met het oog op de langere termijn.”

Aan de basis van het nieuwe Museum MACAN staat de collectie van privéverzamelaar en eigenaar Haryanto Adikoesoemo, die de voorgaande 25 jaar ruim 800 kunstwerken uit Azië, Europa en Amerika bijeen heeft gebracht. Is het tentoonstellingsbeleid met deze verzameling verweven?

Seeto: ‘Onze openingsshow Art Turns. World Turns gaf met 90 kunstwerken uit de eigen collectie een rijk beeld van de verzameling. Het collectie- en tentoonstellingsbeleid hangen nauw samen. Op dit moment tonen we een omvangrijk overzicht van de uit Japan afkomstige Yayoi Kusama: Life is the Heart of a Rainbow. Het is een samenwerking met de National Gallery Singapore en Queensland Art Gallery/Gallery of Modern Art in Brisbane, Australië. Hier was ik hoofdcurator voordat ik naar Indonesië kwam. Achter de schermen stroomlijnen we in MACAN de museale processen die een tentoonstelling op dit niveau, met belangrijke internationale bruiklenen, mogelijk maken. Het beheersen van het klimaat is in Indonesië een uitdaging op zich. Luchtvochtigheid en temperatuur vergen secuur beleid. In Indonesië is dit het eerste overzicht van Kusama’s werk, een kennismaking. Kusama spreekt tot de verbeelding van een groot publiek. Het museum verzamelt haar werk en beschikt over installaties uit elk stadium van haar ontwikkeling, een oeuvre van rond de zeventig jaar. Life is the heart of a rainbow is veelkleurig zoals de titel al aangeeft, maar verhoudt zich ook tot de symboliek van de regenboog. Het biedt stof tot denken én is een speelse, ruimtelijk en fysiek aantrekkelijke tentoonstelling, exemplarisch voor de presentaties waarmee wij een alternatieve vrijetijdsbesteding bieden: een uitweg uit de eindeloze shopping malls en verkeersstromen in de stad. Jakarta kent maar heel weinig parken of tuinen en daarentegen zeer veel volle wegen. Museum MACAN biedt een tegenwicht en is een toevluchtsoord.’

Yayoi Kusama: Life is the Heart of a Rainbow

Yayoi Kusama: Life is the Heart of a Rainbow

Komt ook de jongste kunst in MACAN aan bod?

Seeto: ‘Parallel aan het programma met grote internationale namen zoals van Kusama, is er het extraverte en dynamische programma, dat tegelijkertijd speelt: dat van het museum als platform voor lokale, nationale en internationale kunstenaars en het publiek. Al vanaf dag één van de opening van het museum, die samenviel met een belangrijke kunstmarkt ter plekke, organiseren wij programma’s met de introductie van jonge kunst en performances, waarin de immateriële kant van de kunst naar voren komt, vaak in een ideëel perspectief. Voorbeeld is het werk Washing River van Yin Xiuzhen uit China, een performance waarvoor zij het vervuilde water uit de rivieren in de omgeving bevroor en in ijsblokken bij het museum opstapelde. Het publiek werd uitgenodigd haar te helpen bij het schoonspoelen ervan. Talloze handen zijn daarbij betrokken geweest.’