interviews

‘Zoals ervaringen gemengd zijn, schemeren kleuren door elkaar heen’

Golrokh Nafisi op haar tentoonstelling Past Imperfect bij Cityscapes, Amsterdam. Foto: Lotte Clerkx Golrokh Nafisi op haar tentoonstelling Past Imperfect bij Cityscapes, Amsterdam. Foto: Lotte Clerkx

Persoonlijke gesprekken, ervaringen en herinneringen zijn leidraad in het werk van Golrokh Nafisi. Soms letterlijk: in wandkleden en installaties met textiel verknoopt zij gedachten over heden en verleden. Past Imperfect noemde ze haar solo-expositie bij Cityscapes aan het Waterlooplein. In deze tentoonstellingsruimte, die ze inrichtte als een klein naaiatelier, interviewde ze buurtbewoners en een marktkoopman van het Waterlooplein over hun leven in Amsterdam. Zoete en pijnlijke herinneringen kregen kleur: hangend in dunne, doorschijnende stof aan lijnen tussen de muren. Als gedachteflarden.

‘Wat vergeten we en wat onthouden we?’ vraagt Nafasi zich af. ‘Welke jaartallen zijn het sterkst in de herinnering?’ Daarover praatte ze met haar publiek, dat intussen textielmonsters door zijn vingers kon laten glijden en passende kleuren mocht kiezen. De marktkoopman vertelde over het jaar waarin hij zijn hand brak. Hij koos grijs. ‘En dit roze’, wijst Nafisi, ‘herinnert aan het jaar waarin iemand haar grote liefde vond. Ze combineerde het met donkerpaars, omdat de liefde complex verliep. Roze en paars overlappen elkaar. Zoals tijden en ervaringen gemengd zijn, schemeren kleuren door elkaar heen.’ Aan dezelfde lijn, verderop, hangt een zwarte staal. ‘Dat jaar stierf haar vader. Ik ontmoette mensen die hier al tien of twintig jaar wonen. Soms nog langer.’

Golrokh Nafisi, Past Imperfect bij Cityscapes, Amsterdam. Foto: Lotte Clerkx

Golrokh Nafisi, Past Imperfect bij Cityscapes, Amsterdam. Foto: Lotte Clerkx

‘Achter alle topgevels, trapgevels en klokgevels wonen mensen in het hier en nu’

Nafisi zit aan tafel in de expositieruimte, tussen haar naaimachine, tekeningen en stofstalen in alle kleuren van de regenboog. De zachte omgeving roept een sfeer van vertrouwelijkheid op. Als vlaggetjes hangen de gekozen kleurenstalen boven haar hoofd, in lange lijnen tussen twee wandschilderingen. Op de ene muur staat een plattegrond van de buurt rond het Waterlooplein; ertegenover een rij gevels van de huizen waar haar geïnterviewden wonen. Amsterdam uit de lucht en op straatniveau bezien; aaneen geregen door voile.

‘Het centrum is een plaatje van de zeventiende eeuw’, zegt Nafisi. ‘Maar achter alle topgevels, klokgevels en trapgevels wonen mensen in het hier en nu. Vaak zijn de huizen van binnen aangepast, terwijl de buitenkant het historische decor hooghoudt. Ook dit pand van CityScapes, dat er helemaal zeventiende-eeuws uitziet, heeft twee verdiepingen die pas veel later op de onderste zijn gezet. Amsterdam ontwikkelt zich steeds, maar doet alsof het eeuwig hetzelfde blijft. Steigers, hekken en betonblokken horen bij het decor. We kijken er bijna doorheen, juist omdat ze er altijd zijn. En omdat ze tijdelijkheid suggereren. Ik wil het leven achter het museale decor vandaan halen en verbinden met het straatbeeld en de actualiteit.’

Golrokh Nafisi, Past Imperfect bij Cityscapes, Amsterdam. Foto: Lotte Clerkx

Golrokh Nafisi, Past Imperfect bij Cityscapes, Amsterdam. Foto: Lotte Clerkx

‘Moment van verschuiving en vrijheid van grenzen’

Nafisi werd in 1981 geboren in Iran. Ze studeerde in Teheran en Amsterdam. In 2014 kwam ze van de Rietveld Academie. Onder de titel Continuous Cities werkt ze aan een reeks installaties in het Midden Oosten en Europa, van Cairo, Beiroet en Teheran, tot in Rome en Rotterdam. Haar werk draait om de bepaling van tijd en plaats. Kalenders en plattegronden krijgen een persoonlijke invulling, in gesprek met het publiek. Soms overvleugelt het politieke het persoonlijke; dan lijken haar wandkleden op vlaggen, spandoeken en banieren. Emblemen van steiger- en hekwerk symboliseren bouw en groei, maar ook territoriale afbakening. ‘Continuous Cities is mijn poging nieuwe plattegronden open te vouwen, via de verbeelding. Daar vind je een internationale vrijheid van grenzen.’

Golrokh Nafisi, Past Imperfect bij Cityscapes, Amsterdam. Foto: Lotte Clerkx

Golrokh Nafisi, Past Imperfect bij Cityscapes, Amsterdam. Foto: Lotte Clerkx

Begin 2019 deed Nafisi mee aan Prospects & Concepts, het overzicht van startende kunstenaars met een Werkbijdrage Jong Talent van het Mondriaan Fonds. De toekenning van een Werkbijdrage was voor haar een mijlpaal, zoals ze zegt: ‘Het is een historisch moment in je carrière als kunstenaar.’

Nafisi: ‘Het betekent dat je economische bestaan door de kunst wordt bepaald, zoals dat eerder geldt voor je educatie, studie, tijdsbesteding en verlangen. Maar dit is een moment van verschuiving. Je persoonlijke toewijding komt op een diepergaand niveau van professionele ontwikkeling. Bijvoorbeeld in het onderzoek naar specifieke materialen. Ik ontdek en leer nu steeds meer over stoffen, kleuren en technieken dankzij ervaren ambachtslieden met wie ik samenwerk, in naaiateliers naast de Grote Bazar van Teheran. Textiel is voor mij een serieus medium geworden. Niet omdat mijn werk over stof zou gaan; wel omdat textiel een zachte, lichte, soepele en ook vrouwelijke tegenhanger is op de hardheid van onwrikbare machten. In het Midden-Oosten zijn die sterker aanwezig dan hier, maar sommige instrumenten ervan, zoals hekwerken en betonblokken, worden overal ter wereld ingezet voor het controleren van mensenmenigtes in de openbare ruimte.’

Nieuwe podia voor het uitlokken van dialoog

De starterstentoonstelling Prospects & Concepts, die onder één dak met de kunstbeurs Art Rotterdam plaatsvindt, was een welkom evenement in Nafisi’s zoektocht naar nieuwe podia voor het uitlokken van dialoog. ‘Met zo’n zeventig collega-kunstenaars een lang weekend samengepakt worden naast de commerciële kunstbeurs roept een bazaarachtige kakofonie op. Maar wat zo goed was: curator Macha Roesink wist alle kunstenaars hun eigen ruimte te geven. Je voelde door de hal een golf gaan van energie en nieuwe ideeën, die trouwens ook enorm ten goede kwam aan de beurs ernaast.  Ik kon mijn eigen kleine studio als het ware openklappen en in gesprek gaan met een goeie mix van professionals en publiek. Publiek participeert; professionals observeren vooral. Maar Prospects & Concepts werkt sterk als katalysator. AkzoNobel kocht mijn werk aan voor de bedrijfscollectie. En de solo bij CityScapes is ook helemaal te danken aan dit platform. Zonder Prospects had ik curatoren Noortje Tan en Bastiaan Gribling niet ontmoet. En tenslotte heb ik met Framer Framed ter plekke afspraken gemaakt voor een optreden later dit jaar: tijdens Art Amsterdam heb ik samen met Giulia Crispiani een tentoonstelling en geven we een live-performance over persoonlijke vrijheid en publieke verbeeldingsmacht.’

A Manifesto Against Nostalgia – Giulia Crispiani and Golrokh Nafisi is van 21 tot en met 24 november 2019 te zien bij Framer Framed, tijdens Amsterdam Art Weekend.
Performance: 24 november 16:00 en 16:45.

Presentatie van Golrokh Nafisi op Prospects & Concepts 2019. Foto: Mark Niedermann

Presentatie van Golrokh Nafisi op Prospects & Concepts 2019. Foto: Mark Niedermann