Toespraak Birgit Donker bij onthulling staatsieportretten Koning Willem-Alexander

uitgesproken op 24 april 2014 in Paleis Het Loo

Welkom op de presentatie van de drie staatsieportretten van Koning Willem-Alexander
Minister Bussemaker zal straks de officiële onthulling verrichten en daarna zal ze de drie kunstenaars, Iris van Dongen, Femmy Otten en Rineke Dijkstra, interviewen over het werk dat zij in de afgelopen drie maanden maakten. Daarna is er gelegenheid voor plenaire vragen en vervolgens zullen de kunstenaars nog aanwezig zijn voor eventuele extra vragen.

Wij zijn blij dat de onthulling hier plaatsheeft, op Paleis Het Loo, het voormalig koninklijk paleis dat nu een nationaal museum is en dat kunst en voorwerpen toont die verband houden met het Huis van Oranje en zijn relatie tot de Nederlanden. Er is hier bijvoorbeeld het  staatsieportret van Koning Willem II uit 1840, gemaakt bij zijn inhuldiging,  en een portret uit 1992 van toen nog Koningin Beatrix door Ans Markus. Kortom, een uitgelezen plek voor deze gelegenheid.

De onthulling vandaag van de staatsieportretten is het hoogtepunt van een avontuur dat bijna een jaar geleden begon, toen ik werd gebeld met de vraag of het Mondriaan Fonds de vervaardiging van drie staatsieportretten wilde begeleiden. Een bijzondere vraag, dit was niet eerder voorgekomen. We hebben deze, ik mag wel zeggen intense, klus met plezier geklaard, omdat het stimuleren van de productie en het zichtbaar maken van kunst de kerntaak is van het Mondriaan Fonds. Bijzonder was de vrijheid waarin het proces kon plaatshebben. De selectie van de drie kunstenaars werd gedaan door een expertcomité dat vrij heeft kunnen opereren. Dat getuigt van een groot vertrouwen van de koning in het veld van de beeldende kunst.

Een aantal mensen wil ik bedanken voor hun bijdrage. In de eerste plaats de scouts, Hripsime Visser, Hesther Alberdingk Thijm, Tirzo Martha en Arno Kramer, die ieder tien kunstenaars voordroegen, die de potentie hebben een portret te maken dat niet alleen kwaliteit heeft, zeggingskracht, gelaagdheid en dat goed lijkt, dat ook, maar dat tegelijkertijd monumentaal is en de symboolfunctie van de koning weergeeft. Een portret waaronder wordt getrouwd of recht gesproken.

Ook wil ik bedanken het expertcomité, bestaande uit Wilma Sütö, Taco Dibbits en Luc Tuymans, die eerst twaalf kunstenaars selecteerden en daarna de uiteindelijke keuze voor deze drie maakten op basis van schetsontwerpen. De experts zagen dat de schetsen van deze kunstenaars de potentie in zich hadden om een staatsieportret te worden. U zult straks zien dat de uiteindelijke portretten afwijken van de schetsen, die een proeve van kunnen waren en die de richting aangaven. Wat ook uitmaakt: de koning heeft nu voor de drie kunstenaars geposeerd en op basis daarvan maakten zij hun definitieve werk.

En natuurlijk dank aan de drie kunstenaars, Iris van Dongen, Femmy Otten en Rineke Dijkstra, die deze ingewikkelde opdracht hebben volbracht met zo’n knap resultaat. Zoals u zo dadelijk zult zien, ze maakten een portret ieder in haar eigen stijl, gelijkend en ook nog eens majesteitelijk. Ik maak een diepe buiging voor jullie drie.