Beeldende kunst en cultureel erfgoed: één met de samenleving
Het Mondriaan Fonds is hét publieke stimuleringsfonds voor beeldende kunst en cultureel erfgoed in Nederland. Het maakt plannen, projecten en programma’s mogelijk van kunstenaars, tentoonstellingsmakers en critici, musea en andere kunst- en erfgoedinstellingen, én uitgevers en opdrachtgevers.

Alle bijdragen versterken de productie of presentatie van kunst en erfgoed uit Nederland in binnen- en buitenland, waar de markt dit (nog) niet doet: juist daar bewijzen kunst en erfgoed zich als waardevolle vrijhavens van de verbeelding. Het fonds stimuleert de publieke verbintenis en de ontwikkeling van deze vrijhavens.

De publieke bestedingen via het Mondriaan Fonds leveren altijd geestelijke winst op: cultureel erfgoed en beeldende kunst zijn één met de samenleving en geven onze samenleving gezicht. Juist die grote immateriële waarde brengt het fonds graag voor het voetlicht. We hechten dan ook aan zichtbaarheid; aan een publiek passend bij schaal en aard van instellingen en kunstenaars.

Waar draagt het Mondriaan Fonds aan bij? Van erfgoedboek tot kunstaankoop
Het Mondriaan Fonds biedt een scala aan mogelijke bijdragen. Het kan gaan om een kunstenaar die nieuw werk ontwikkelt of om een samenwerking tussen museum en kunstenaar; om een galerie die op een buitenlandse beurs kunst uit Nederland toont of om een curator die onderzoek doet voor een tentoonstelling of publicatie. Er zijn bijdragen aan talentontwikkeling en praktijkverdieping voor kunstenaars, tentoonstellingsmakers en critici. Voor musea en andere kunst- en erfgoedinstellingen zijn er bijdragen aan opdrachten, programmering en collecties.

Maar het fonds is er voor iedereen: het brengt kunst dichterbij huis. Via de KunstKoop kunnen particulieren bij 125 galeries kunst op afbetaling kopen. Het fonds vergoedt de rente. En letterlijk iedereen kan opdrachtgever zijn en een bijdrage van het fonds vragen voor het laten maken van een nieuw kunstwerk, zolang het maar gaat om een kunstwerk dat kwaliteit heeft én openbaar toegankelijk is. Al meer dan honderd opdrachtgevers stonden met zo’n stimulans aan de wieg van nieuw werk.

Pleitbezorger en aanjager: wat doet het Mondriaan Fonds nog meer?
En het Mondriaan Fonds doet méér. Het jaagt nieuwe ontwikkelingen aan, zoals de samenwerking tussen musea. Of het kunstenaarshonorarium, dat in 2017 zijn intrede deed.

Ook draagt het fonds bij aan contacten tussen kunstenaars onderling en de ontwikkeling van talent. Startende kunstenaars kunnen via mentoring een beroep doen op ervaren vakgenoten. Het fonds organiseert de Prijs voor de Jonge Kunstkritiek én de Prix de Rome: de oudste en meest genereuze Nederlandse staatsprijs voor startende kunstenaars. Behalve een geldbedrag en Rome-reis voor de winnaar, is deze prijs een investering in talentontwikkeling via een gehonoreerde werkperiode voor alle genomineerden, met tot besluit een gezamenlijke tentoonstelling voorzien van publicatie.

Daarnaast brengt het fonds de beeldende kunst naar voren op de jaarlijkse starterstentoonstelling Prospects & Concepts en organiseert het de Nederlandse presentatie op de Biënnale van Venetië. Om internationale uitwisseling verder te versterken vindt elk jaar een oriëntatiereis plaats voor tentoonstellingsmakers, critici en kunstenaars. Andersom nemen buitenlandse professionals deel aan het internationaal bezoekersprogramma, waarin zij kennismaken met de kunst in Nederland.

Beleid 2017-2020: Vrijhaven van de Verbeelding, Ontwikkeling & Verbinding
Verdieping en Versterking van de Vrijhaven van de Verbeelding: de titel van het beleidsplan voor de periode 2017-2020 geeft de richting aan die het Mondriaan Fonds is ingeslagen. Het accent ligt daarbij op ontwikkeling en verbinding.

Ontwikkeling waarborgt de noodzakelijke dynamiek en versterking van kwaliteit: het verkennen van nieuwe wegen, naast het uitbouwen van ingeslagen paden. Talent is vrij van leeftijd; de ontwikkeling ervan eveneens. Experiment en onderzoek, maar ook praktijkverdieping horen erbij. En op museaal niveau bijvoorbeeld: collectieverrijking en collectiemobiliteit.

Verbinding gaat over de publieke reikwijdte van kunst en erfgoed. Het draait daarbij niet perse om grote aantallen, maar wel om inclusie: duidelijk maken dat kunst en cultuur er zijn voor iedereen. Daarom hoort bij elke aanvraag een presentatieplan, waarin de aanvrager duidelijk maakt hoe de aankoop, de werkbijdrage, het project of de samenwerking op inspirerende wijze zichtbaar wordt gemaakt voor een passend publiek.

Het Mondriaan Fonds versterkt als open fonds ook de eigen verbintenis met aanvragers en het publiek. Het benoemde daarom in 2017 vier regiomakelaars, als extra ‘oren en ogen’ in het land. Om aanvragers op weg te helpen vindt elke maand een open inloopspreekuur plaats. Om de twee weken verzenden we een nieuwsbrief aan 6500 abonnees, die ook op de site wordt gepubliceerd. Hier is eveneens het blog te vinden, waarin Birgit Donker, voormalig directeur Mondriaan Fonds, kunst- en erfgoednieuws belicht.

Zeven platforms; zeven mini-magazines

Alle uiteenlopende bijdragemogelijkheden en activiteiten van het Mondriaan Fonds zijn gebundeld in zeven verschillende platforms: Talentontwikkeling, Vitale Collectie Nederland, Opdrachten, Presenteren en programmeren, Internationale presentaties, Stimuleren markt en Samenwerken.

De platforms fungeren als mini-magazines, vol aankondigingen, vele voorbeelden van toegekende aanvragen, tot voorbeeld strekkende presentatieplannen en interviews met aanvragers: een rijke oogst aan ervaringen, tips en resultaten.

Ontstaan Mondriaan Fonds – Nederlandse fondsen voor ‘cultuur in een open samenleving’

Het Mondriaan Fonds komt voort uit de fusie op 31 december 2011 van het Fonds BKVB en de Mondriaan Stichting. Sindsdien is er één loket voor individuele aanvragers en beeldende kunst- en erfgoedinstellingen. Samen aanvragen, bijvoorbeeld door museum en kunstenaar, is nu eenvoudiger. Het maken van kunst kan zo direct worden verbonden aan de zichtbaarheid op presentaties in musea of op verkooptentoonstellingen.

Het Mondriaan is een van de zes publieke cultuurfondsen in Nederland, naast het Fonds voor Cultuurparticipatie, het Fonds Podiumkunsten, het Nederlands Filmfonds, Nederlands Letterenfonds en het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. Een groot deel van de rijksbijdragen voor kunst en cultuur is bij deze fondsen belegd, in aanvulling op de basisinfrastructuur (BIS) die rechtstreeks onder verantwoordelijkheid valt van het ministerie. Met hun inhoudelijke kennis zijn de fondsen deskundig uitvoerder en op hun vakgebied ook belangrijk initiatiefnemer en beleidsvoorbereider.

‘Kunstenaars schudden ons wakker, en erfgoed laat zien waar we vandaan komen’, aldus minister Ingrid van Engelshoven in 2018 in haar visiebrief  ‘Cultuur in een open samenleving’. De brief sluit daarmee nauw aan bij de visie van het beleidsplan van het Mondriaan Fonds voor deze cultuurplanperiode, dat uitgaat van de gedachte dat kunst en cultureel erfgoed pluriform zijn en een open democratie ondersteunen, en dat ze bijdragen aan een vrije geest en een open blik.