Let op! Wil je aanvragen voor deze residency? Ga terug naar Residency voor de voorwaarden, beoordeling en checklist voor je aanvraag.
Het Mondriaan Fonds en het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie bieden in samenwerking met de prefectuur Saga residentieperiodes aan in Arita, de oudste Japanse porseleinregio. In 2026 breiden het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie en het Mondriaan Fonds deze samenwerking uit. Naast de werkperioden in Arita, bieden beide fondsen nu een nieuwe residency aan die zich richt op papiermaken en houtambacht.
Tijdens deze residency krijgen kunstenaars de mogelijkheid om onderzoek te doen naar zowel de artistieke als de technische dimensies van washi (Japans papier) en houtambacht, en om nieuw werk te ontwikkelen in nauwe samenwerking met de ambachtslieden van Nao Tesuki Washi en de houtbewerkingsgemeenschap van Morodomi.
Deelnemers maken direct kennis met aloude materiële praktijken zoals washi-productie die al 400 jaar onafgebroken wordt beoefend, en een houtmeubelindustrie die is gevormd door meer dan zes decennia aan regionale kennis, en onderzoeken hoe deze tradities kunnen worden uitgebreid, aangepast of opnieuw geïnterpreteerd binnen de hedendaagse artistieke praktijk.
Hedendaags vakmanschap in Saga
Washi en houtambacht zijn al lange tijd nauw met elkaar verweven onderdelen van de Japanse materiële cultuur. Hoewel beide hun eigen technieken, geschiedenissen en regionale variaties kennen, hebben zij zich in nauwe samenhang ontwikkeld. Washi ondersteunt constructieve, decoratieve en architectonische toepassingen van hout, terwijl houtbewerkingstradities de gereedschappen, vormen en structuren hebben bepaald waarin washi wordt gebruikt. Deze relatie is bijzonder zichtbaar in de prefectuur Saga, waar beide praktijken zijn gevormd door lokaal specifieke ecologische omstandigheden, materialen en vormen van kennisoverdracht.
In heel Saga is een brede waaier aan ambachtslieden actief die werken met hout, bamboe, plantaardige vezels, lak, papier, voedingsmaterialen, keramische klei en regionale houtsoorten. Binnen dit brede ecosysteem onderscheiden Nao Tesuki Washi en de houtmeubelregio Morodomi zich door de diepgang van hun tradities en de continuïteit van hun productiemethoden.
Nao Tesuki Washi
Nao Tesuki Washi beoefent al vier eeuwen handmatig papiermaken in de bergen van Saga. De werkplaats teelt, oogst, verwerkt en transformeert kaji (梶) (een moerbeisoort die historisch in Kyushu wordt gebruikt) tot vellen washi. In tegenstelling tot veel regio’s die tijdens de modernisering overstapten op kozo of gampi, heeft Nao ongeveer 400 jaar lang hetzelfde plantaardige materiaal en dezelfde meerfasige handwerktechnieken behouden. Deze continuïteit heeft geleid tot een onderscheidend papier met sterke vezels, een hoge duurzaamheid en materiaaleigenschappen die het resultaat zijn van een lange cyclus van opgebouwde kennis. De methode is niet alleen bijzonder vanwege het behoud van historische praktijken, maar ook vanwege de manier waarop de herhaling van generatie op generatie de techniek als de unieke kwaliteiten van het papier heeft verfijnd.
Morodomi houtambacht en meubelmakerij
De regio Morodomi ontwikkelde zich halverwege de 20e eeuw tot een centrum voor houtbewerking en meubelmakerij, waarbij kleine timmerwerkplaatsen uitgroeiden tot een cluster van gespecialiseerde producenten. In meer dan 60 jaar hebben de ambachtslieden van Morodomi Japanse meubeltradities uit de naoorlogse periode gecombineerd met regionaal specifieke houtbewerkingsvaardigheden, waaronder massiefhoutbewerking, houtverbindingen, afwerking en kleinschalige meubelproductie.
Terwijl industrialisatie veel meubelregio’s in Japan ingrijpend veranderde, behield Morodomi een werkplaatsstructuur waarin handvaardigheid en machinale precisie naast elkaar bestaan. Dit heeft geleid tot een sector die op verschillende schalen opereert; met afzonderlijke onderdelen en maatwerk tot complete meubelsystemen, met behoud van diepgaande kennis van lokale houtsoorten, assemblagemethoden en functioneel ontwerp. Vandaag de dag is Morodomi een van de meest actieve houtproductieregio’s van Saga en vormt het een brug tussen traditionele ambachtstechnieken en hedendaags design.
Over de residency
Tijdens de residency:
- Engelssprekende coördinatiemedewerkers ondersteunen de communicatie met de ambachtslieden
- Coördinatiemedewerkers en het directieteam ontmoeten de residenten regelmatig om de voortgang te monitoren en aanvullende mogelijkheden of behoeften te bespreken
- Het residencyteam helpt bij het regelen van technische toegang en het plannen van werkperiodes met ambachtslieden
- Van residenten wordt verwacht dat zij open en regelmatig communiceren over de voortgang van hun werk en eventuele behoeften
- De kunstenaar krijgt de mogelijkheid om het werk te presenteren
Creative Residency Saga (CRS) is in de eerste plaats opgezet als een onderzoeksgerichte residency, al blijft het mogelijk om werk of prototypes te ontwikkelen in samenwerking met ambachtslieden wanneer dit relevant is voor de praktijk van de resident.
Tijdens de residency verblijven de ontwerper en kunstenaar in Saga City, in gedeelde huisvesting in de nabijheid van de deelnemende ambachtslieden. Residenten beschikken over een eigen slaapkamer en delen de gemeenschappelijke voorzieningen, waaronder een woonkamer, keuken en badkamer. Er wordt een studio of werkruimte beschikbaar gesteld voor gebruik tijdens de residency. Voor dagelijkse verplaatsingen zijn lokale vervoersmogelijkheden beschikbaar.
Naast de woon-werkruimte krijgt iedere deelnemer een individuele werkplek toegewezen binnen het partnerbedrijf in Saga City (LEGNATEC voor houtambacht of Nao Tesuki Washi voor washi). Deze werkplekken stellen residenten in staat om direct te werken binnen de omgeving van de ambachtslieden, waar technische specialisten beschikbaar zijn voor begeleiding op het gebied van houtbewerking, washi-productie en andere relevante processen.
Het CRS-programma is gebaseerd op de verwachting dat residenten een aanzienlijk deel van hun tijd doorbrengen in de studio’s en werkplaatsen van de ambachtslieden: observerend, lerend, in gesprek over mogelijkheden en door delen van hun praktijk ter plekke uit te voeren. De aangeboden werkruimte vormt hierop een aanvulling en biedt een extra plek voor ontwikkeling, reflectie en prototyping, terwijl de belangrijkste uitwisseling en materiële betrokkenheid plaatsvindt binnen de ambachtelijke ateliers zelf.
De CRS-residency bestaat uit een werkperiode van drie maanden, verdeeld in drie afzonderlijke fasen. Samen ondersteunen deze fasen leren, onderzoek, ontwikkeling en uitwisseling tussen residenten en de deelnemende ambachtslieden in Saga.
Werkperiode in fases
Fase 1 — Oriëntatie, hands-on ervaring en onderzoek (week 1–4)
Residenten starten het programma door direct samen te werken met ambachtslieden bij Nao Tesuki Washi (washi) en/of Morodomi (houtambacht) Deze fase richt zich op: praktisch leren, het observeren van productieprocessen, het begrijpen van materialen en technieken, en het identificeren van mogelijke richtingen voor onderzoek of ontwikkeling. Residenten krijgen inzicht in hoe lokale methoden, gereedschappen en werkritmes het ambacht vormgeven.
Fase 2 — Projectontwikkeling en voortgezette uitwisseling (week 4–8)
Residenten werken hun onderzoek en projectrichting verder uit. Deze fase combineert zelfstandig werken met geplande sessies in de ambachtelijke ateliers. In deze periode: wordt toegang tot ambachtslieden geregeld en gepland waar nodig; wordt technische begeleiding geboden in lijn met de onderzoeksrichting van de residenten; kunnen prototypes, tests en materiaalstudies worden uitgevoerd; en bespreken residenten en coördinatiemedewerkers de voortgang en mogelijke vervolgstappen. Deze fase benadrukt experiment, reflectie en onderhandeling met materialen en technieken.
Fase 3 — Productie, consolidatie en voorbereiding van presentatie (week 8–12)
In de laatste fase verfijnen residenten hun onderzoek of stappen zij over naar een productiefase, afhankelijk van de ontwikkeling van hun werk. Activiteiten kunnen zijn: het maken van prototypes of afgewerkte werken (indien relevant); het afronden van onderzoeksdocumentatie; het voorbereiden van materiaal voor een publieke presentatie; en intensieve samenwerking met ambachtslieden wanneer nodig. Het doel van deze fase is het consolideren van de bevindingen van de residenten en de voorbereiding op publieke presentatie.
Voor wie
De residency kan alleen aangevraagd worden door beeldend kunstenaars via het Mondriaan Fonds. Het is niet mogelijk om als duo aan te vragen.
Het is niet strikt vereist dat kunstenaars ervaring hebben met ambachtelijke industrieën zoals meubelmakerij of andere vormen van handwerk, maar een praktisch begrip van deze praktijken wordt sterk aanbevolen. Ook wordt affiniteit met de Japanse context van de residency verwacht. De residency is gericht op het opbouwen van langdurige samenwerkingen en partnerschappen tussen kunstenaars en lokale ambachtslieden en producenten in Saga, niet alleen gedurende de werkperiode van drie maanden, maar ook daarna.
Werkperiode
Er is 1 werkperiode beschikbaar:
- 14 september 2026 – 14 december 2026
Hoeveel?
Het Mondriaan Fonds stelt per periode een bijdrage van € 11.967 voor een kunstenaar ter beschikking voor de reis-, materiaal- (andere benodigdheden gerelateerd aan je eigen onderzoek en ervaringen) en verblijfskosten. Dit bedrag is bedoeld voor één persoon. Daarnaast wordt van de gekozen resident een eigen bijdrage van 10% verwacht. Dit is automatisch door het Mondriaan Fonds in haar bijdrage verrekend. Je hoeft niets te doen.
De bijdrage aan kunstenaars die gevestigd zijn in het Caribisch deel van het Koninkrijk kan worden verhoogd om tegemoet te komen aan eventuele hogere reiskosten. Dit wordt per situatie bekeken.
Let op! Deze aanvraag moet in het Engels worden ingediend.
Aanvragen
De deadline voor het indienen van een aanvraag voor een werkperiode in 2026 is donderdag 26 februari 2026 vóór 16.00 uur (tijdzone Nederland) / 10.00 uur (tijdzone Caribisch gebied).
Lees voor het indienen van een aanvraag de uitleg Residency voor de voorwaarden, beoordeling en aanvraagprocedure.
Lees ook de algemene voorwaarden die van toepassing zijn op bijdragen van het Mondriaan Fonds.
Selectie
De adviescommissie selecteert de kandidaten op basis van de ingediende documenten. De commissie zal bestaan uit adviseurs van het Stimuleringsfonds creatieve industrie en het Mondriaan Fonds. Gezamenlijk worden alle aanvragers doorgenomen en gekozen. Een vertegenwoordiger van de residency neemt deel aan de commissievergadering. *
* Let op! Houd er rekening mee dat de behandeltermijn bij deze selectieprocedure langer dan drie maanden kan zijn.
Andere bijdragen voor residencies in binnen- en buitenland
Omdat per ronde maar een beperkt aantal residency plekken beschikbaar zijn, zullen veel aanvragers teleurgesteld worden. We willen je daarom op de mogelijkheid wijzen dat voor een andere residency een Kunstenaar Project aangevraagd kan worden. De residency waarvoor je dan aanvraagt mag niet aangeboden zijn bij de regeling Residency van het Mondriaan Fonds.